ستون مهره ها( یک محور ثبات دهنده)

در حقیقت  ستون مهره ها بمانند دکل یک کشتی می ماند(شکل1-1). ستون مهره یک محور استوار است که تنه اطراف آن را فرا گرفته است و ساختار مهم نخاع را حمایت می کند.

1-1

این دکل روی لگن استوار  است و تا سر ادامه دارد و در سطح شانه ها دارای یک ستون  افقی(کمربندکتفی) است. تمامی سطحها دارای لیگامان ها و عضلاتی است که نگهدارنده این سیستم می باشند که جایگزین بندها و مهارتهای دکل کشتی است. وقتی که شخص روی یک پا می ایستد(شکل2-1) انعطاف پذیری و ثبات ستون فقرات باعث ایجاد و حفظ تعادل بدن می شود.

1-2

ستون مهره ها( محور بدن، محافظ  نخاع و بصل النخاع)

همانطوریکه در شکل3-1 مشخص است مهره های گردنی در تقاطع 2/3 قدامی و 1/3 خلفی گردن قرار دارند که تقریباً در زیر مرکز ثقل سر قرار دارد. مهره های پشتی در 1/4 خلفی سینه قرار دارد که این امر نیز به خاطروجود احشاء داخلی بخصوص قلب می باشد؛ اما در مورد کمر، مهره های کمری تقریباً در میانه کمر قرار دارند چرا که می بایست کل وزن بدن تنه فوقانی را تحمل کند. ستون مهره ها دارای مجرایی است که از سوراخ ماگنوم سر شروع  شده و تا کمر ادامه می یابد که دربرگیرنده نخاع و بصل النخاع می باشد.( شکل4-1).

1-3 , 1-4

انحناهای ستون  فقرات

ستون فقرات در نمای روبرو یا از پشت به صورت خط صاف می باشد( شکل5-1) گرچه در بعضی افراد انحنای جانبی ناچیزی به صورت طبیعی ممکن است وجود داشته باشد. در نمای نیمرخ ستون فقرات دارای 4 انحنا یا قوس است که به شرح ذیل  می باشد:(شکل6-1)،

  • انحنای خاجی(تحدب به سمت خلف)
  •  انحنای کمری (تقعر در سمت خلف)
  • انحنای پشتی (تحدب در سمت خلف)
  • انحنای گردنی( تقعر در سمت خلف)

 

1-5,1-6

رشد و تکامل انحنای ستون فقرات

تبدیل حالت چهار دست و پای کودک به حالت ایستاده مستلزم صاف شدن انحنای کمری و سپس بر عکس شدن انحنای آن یعنی تقعر خلف می باشد (شکل 7-1) شکل 8-1 نحوه به وجود آمدن قوس کمری در طی رشد کودک را نشان می دهد.

1-7

  • روز اول زندگی (a) فقرات کمری در سمت جلو مقعر است .
  • در پنج ماهگی (b) مهره های کمری تقعر ملایمی به جلو دارد .
  • در 13 ماهگی (c) این تقعر از بین می رود .
  • از سه سالگی قوس کمر شروع به پدید آمدن می کند (d) .
  • در 8 سالگی قابل مشاهده است (e) .
  • در ده سالگی مثل بزرگسالان می شود. (f)

 

1-8

ساختار یک مهره معمولی

در یک نگاه ساده یک مهره از دو قسمت قدامی یعنی تنه مهره و قسمت خلفی قوس مهره ای تشکیل شده است (شکل 9-1). در این تصاویر اجزاء تشکیل دهنده یک مهره نشان داده شده است.

  • قسمت a شامل

1) تنه مهره ای

2) قوس مهره ای

3و4) زواید مفصلی

5و6 )زوائد عرضی

7) زائده خاجی.

  • قسمت b قوس مهره ای با زوائد مفصلی

  • قسمت C شامل

9 ) پایه مهره ای

10 و 11 ) لامینای مهره ای

  • قسمت d سوار شدن قسمتی از اجزاء مهره.

  • قسمت e یک مهره کامل.

1-9

شکل 10-1 نشان می دهد که ستون مهره ها در روی سه ستون استوار است در جلو، تنه مهره ها که بواسطه ی دیسک بین مهره ای به هم اتصال دارند. در قسمت خلف، بر روی دو ستون ناشی از ارتباط زواید مفصلی با هم استوار است.

1-10

تأثیر انحناهای ستون فقرات

در شکل 11-1 نشان داده شده است که بر اساس فرمول مهندسی R=N2+1  مقاومت یک ستون فقرات برابر است با تعداد انحناهای موجود در آن به توان 2 به اضافه 1، یعنی اگر ستونی بدون انحنا باشد مقاومت در آن 1 می باشد. (شکل a)، اگر N=2 باشد، مقاومت 5 می باشد و اگر مثل ستون فقرات N=3 باشد R=10 می باشد. (شکل d).

1-11

یعنی ستون فقرات در حالت عادی 10 برابر حالت طویل شده خودش در برابر فشار مقاومت دارد. در شکل 12-1 ایندکس دلماس نشان داده شده است که بر اساس فرمول زیر محاسبه می شود.

طول واقعی ستون فقرات از S1 تا اطلس تقسیم بر طول کاملاً دراز شده ستون فقرات از S1 تا اطلس. که به طور نرمال برای افراد مختلف برابر 96-94% که در موارد پایین تر از 94% ستون مهره ها را دینامیک و بالاتر از 96% را استاتیک می نامند.

1-12

ساختار تنه مهره

تنه مهره از نوع استخوان های کوتاه می باشد (شکل 14-1و 13-1)

1-13 1-14

شبیه تخم مرغ است و کورتکس (قشر) متراکم استخوانی آن قسمت اسفنجی آن را در مرکز در بر گرفته است. کورتکس فوقانی و تحتانی صفحه مهره ای نامیده می شود. سیستم اسنفجی به صورت خطوط ترابکولایی در اثر وارد شدن نیرو در امتداد های متفاوت به وجود می آید که (شکل های 18، 17 و 16 و 15-1) به صورت ترابکولای عمودی افقی و مورب باعث مقاومت مهره در برابر نیروهای وارده می شود.

1-15 1-16 1-17 1-18

قسمت قدامی تنه مهره از نظر تراکم و تقاطع ترابکولار ضعیف بوده و نقطه ضعف تنه مهره در شکستگی می باشد (شکستگی وج شکل 19-1 و شکستگی کاپرشین 20-1)

1-19 1-20

اجزاء فانکشنال ستون مهره ها

1-21

در شکل 21-1 در نمای خارجی قسمت A و B نشان دهنده ستون قدامی و خلفی ستون مهره ای است که ستون قدامی (A) نقش استاتیک و ستون خلفی (B) نقش دینامیک را در فانکشن ستون فقرات به عهده دارد. این دو ستون اتصالات فانکشنال وجود دارد (شکل 22-1).

1-22

زمانی که نیروی فشاری بر تنه مهره وارد می شود این فشار از طریق مستقیم و غیر فعال (پاسیو) توسط دیسک بین مهره ای (شماره 2) و از طریق غیر مستقیم و فعال اکتیو توسط عضلات پاراورترال جذب می شود (شماره 3) و این در حالی است که زوائد مفصلی (شماره 1) به عنوان تکیه گاه عمل می کنند.

1-23 1-24

عناصر ارتباط دهنده بین مهره ای

در شکل های 23-1 و 24-1 این عناصر به شرح ذیل نشان داده شده اند.

1) لیگامان طولی قدامی

2) لیگامان طولی خلفی

3) لیگامان زرد

4) لیگامان بین خاری

5)لیگامان فوق خاری

6و7) فیبرهای آنولوس

8) هسته دیسک

9) لیگامانهای زواید مفصلی

10)لیگامان اینترترانسورس.

1-25

ساختار دیسک بین مهره ای

1-26

دیسک بین مهره ای از دو قسمت اساسی تشکیل شده است (شکل 25-1) قسمت N هسته دیسک (Nucleus pulposus) و قسمت A، فیبرهای حلقه ای (Annulus fibrosus) می باشد. شکل 26-1 نشان دهنده مسیر آرایش فیبرهای حلقوی قسمت A می باشد که هر چه به سمت مرکز نزدیک می شوند مایل تر می شوند و بدین ترتیب هسته دیسک بین صفحه مهره ای و فیبرهای حلقوی مایل محصور و محافظت می شود.

هسته دیسک به مانند توپ گردان

1-27to 1-30

طبق شکل 27-1 می توان تصور کرد که هسته دیسک به مانند یک توپ است که بین دو صفحه قادر به تحرک می باشد که بدین ترتیب سه نوع حرکت قابل تجسم است.

1) tilting که منجر به حرکت خم شدن (flexion) و صاف شدن (Extension) و خم شدن جانبی (Laterel flexion) شماره (29-28-1).

2) حرکت چرخشی (Rotation) (شماره 30-1).

3) حرکت سرخوردن (Gliding). شکل 31-1 یک روش خود ثباتی دیسک بین مهره ای را نشان می دهد که با فشار نا متقارنی که بر دیسک بین مهره ای وارد آمده سبب فشرده شدن هسته دیسک به یک سمت شده که آن نیز باعث ایجاد کشش در فیبرهای حلقوی شده که نتیجاً منجر به ایجاد ثابت شده و از حرکت بیش از اندازه مهره بالایی به یک سمت جلوگیری می کند.

1-31

جذف و دفع آب توسط هسته دیسک

در طول روز که شخص حالت ایستاده داشته و فشارهای متعددی به ستون فقرات می آید، آب هسته ژلاتینی دیسک دفع شده و وارد تنه مهره می شود بنابراین در شب نسبت به صبح دیسک آب کمتری داشته و لاغرتر می باشد و این کاهش ارتفاع دیسک ها تا 2cm نیز می تواند اتفاق بیافتد. (شکل 32-1) و بر عکس و در طول شب با استراحت، فشار از روی مهره ها برداشته شده و مجدداً دیسک ها آب جذب می کنند (شکل 33-1) بنابراین انسان ها در صبح بلند قدتر از عصرها می باشند.

تأثیر نیروهای فشارنده بر روی دیسک ستون فقرات

اعمال فشار 100 کیلوگرمی روی دیسک سالم (شکل B، A 34-1) باعث کاهش ارتفاع دیسک به اندازه1/4 میلی متر و پهن تر شدن دیسک می شود و اگر یک دیسک بیمار تحت چنین فشاری قرار گیرد تا 2 میلی متر کاهش ارتفاع خواهد داشت و بعد از برداشتن فشار کاملاً به حالت اولیه برنخواهد گشت (شکل C- 34-1).

اگر ضخامت دیسک طبیعی باشد (A 35-1) حرکت در سطح مفصلی روان و فضای بین مفصلی صاف می باشد ولی اگر ضخامت دیسک بعلت بیماری کاهش یافته باشد، حرکات با اصطکاک همراه بوده و فضای بین مفصلی ناهموار خواهد بود (B 35-1) و این در دراز مدت سبب ایجاد آرتروز خواهد شد.

تفاوت در ساختار دیسک با توجه به محل قرارگیری آن در ستون فقرات

بیشترین ضخامت دیسک در مهره های کمری می باشد که حدود 9 میلی متر است (شکل b 36-1) و در ناحیه توراسیک (پشتی) به اندازه 5 میلی متر (شکل a 36-1) و در ناحیه گردن 3 میلی متر (شکل c 36-1) اما عامل مهم در تحرک ستون فقرات ضخامت دیسک نیست بلکه نسبت بین ضخامت دیسک به ضخامت تنه مهره می باشد که این نسبت در گردن برابر 2/5، در ناحیه توراسیک برابر1/5  و در کمر برابر 1/3 می باشد بنابراین تحرک فقرات گردنی بیشتر از بقیه جاها می تواند باشد.

1

هسته دیسک در مهره های کمری و گردنی درست در مسیر محور حرکت قرار دارند ولی در مهره های پشتی کمی عقب تر از محور حرکت قرار دارند (شکل 39و 38 و 37-1).

1-37,1-38

1-39 1-40

1-41,1-42

1-41,1-42

تصاویر فوق رفتار دیسک را در برابر حرکات ساده نشان می دهد. (شکل های 40-1 الی 45-1).

1-46,1-49

چرخش اتوماتیک ستون مهره ای در حین خم شدن جانبی

اشکال 46-1 و 47-1 نشان می دهد که با خم شدن ستون فقرات به یک سمت، چرخش به سمت مقابل نیز اتفاق می افتد این امر به دو علت می تواند اتفاق بیافتد :

1) فشار دیسک بین مهره ای که مدل مکانیکی آن نیز به خوبی توجیه کننده می باشد (48-1)

2) کشش رباطها. شکل (1 n 49 n B) چرخش ثابت مهره های ستون فقرات را نشان می دهد که در فرد دچار اسکولیوز ساختمانی دیده می شود و درخم شدن به جلو به طور واضحی نمود پیدا می کند شکل 1n 49 n A فرد نرمال را نشان می دهد

1-50

شکل 50-1 دامنه حرکتی فلکشین واکستنشین (خم شدن به جلو  وخم شدن به عقب) ستون مهره ای را نشان می دهد.

1-51

 شکل 51-1 دامنه حرکتی خم شدن به یک سمت (latenal flexion) را نشان می دهد.

1-52

شکل 52-1 دامنه حرکتی چرخش محوری (Axial Rotation) ستون مهره ها را نشان می دهد.

1-53,1-55 1-56

تصاویر فوق نحوه اندازه گیری کلینیکی دامنه حرکتی ستون مهره ها را نشان می دهد. شکل 53-1 دامنه حرکتی خم شدن به جلو ستون مهره ای پشتی، شکل 54-1 دامنه حرکتی خم شدن به عقب ستون مهره ای پشتی کمری، شکل 55-1 دامنه حرکتی خم شدن به یک سمت و شک 56-1 دامنه حرکتی چرخش محوری ستون مهره ای پشتی کمری را نشان می دهد.

در پایان دو چیز باعث نگه داشتن انحنای طبیعی ستون فقرات می شود: ماهیچه های قوی و شیوه صحیح نشستن (داشتن قامت صحیح). داشتن قامت صحیح به این معناست که خودتان را عادت دهید به طرز صحیحی بنشینید، بایستید، راه بروید و بخوابید به طوری که در حین انجام فعالیت های روزانه یا فعالیت هایی که طی آن وزنی را حمل می کنید کمترین فشار را به ستون فقرات بیاورید. وزن بالای بدن ، عضلات ضعیف و برخی عوامل دیگر می تواند راستای طبیعی و انحنای ستون فقرات را به هم بزند. بد شکلی های ستون فقرات عبارتند از:

– داشتن قوس بیش از حد در ناحیه کمر که گودی کمر بیش از حد یا لوردوز نام دارد

– خمیدگی بیش از حد در ناحیه مهره های میانی (سینه ای) که قوز کمر و پشت یا کیفوز نام دارد
– داشتن خمیدگی غیر طبیعی به سمت طرفین ( چپ و راست) که انحراف ستون فقرات یا اسکولیوز نام دارد.

منبع : کتاب تمرینات ورزشی در دردهای ستون فقرات



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید

آدرس کلینیک دیباجی :
تهران ، خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17



آدرس کلینیک مطهری:
تهران،خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف

-

Share →