اختلالات ستون فقرات شامل موارد زیر میباشد :

  • فتق دیسک

فتق دیسک بین مهره ای

هرچند دیسک ها بسیار محکمند، ولی نسبت به نیروهای پیچشی آسیب پذیرند و این نیروها می توانند لایه های خارجی غضروف دیسک را پاره کنند و باعث شوند که هسته ژله ای دیسک بیرون بزند. این فرآیند را فتق دیسک می خوانند که می تواند با تحریک رباطها وغلاف سخت شامه ای اعصاب، درد موضعی ایجاد کند. همچنین، هسته دیسک خارج شده می تواند روی یک عصب فشار آورد و درد شدید ایجاد کند که در طول دست یا پا منتشر می شود. شاید یک قسمت از هسته دیسک به طور کامل از قسمت اصلی خود جداشود و بیرون بزند که این قسمت را فتق دیسک می نامند.

مشکلات دیسک بیشتر از همه در ناحیه کمر رخ می نماید، ولی ممکن است در گردن و در موارد نادرتر، در میانه پشت هم ایجاد شوند. دیسک آسیب دیده ممکن است به شکلهای مختلفی بیرون بزند ولی همیشه هم دردناک نیست، علائمی که براثر بیرون زدگی دیسک ایجاد می شوند به نوع آسیب، مقدار هسته ای که بیرون زده و به سطحی که هسته به آن فشار وارد می آورد بستگی دارد.

لایه های الیاف خارجی دیسک( حلقه لیفی) که هسته ژله ای را در جای خود نگه می دارد، فاقد اعصاب گیرنده درد است. بنابراین، پارگی این الیاف هیچ دردی ایجاد نمیکند. درد فقط وقتی ایجاد می شود که هسته دیسک مقداری بیرون بزند که روی یک سطح حساس مانند رباط فشار وارد آورد؛ با بالارفتن سن و سال و فرسوده شدن دیسک، ترک های ریزی در حلقه لیفی ایجادمی شوند که بدون دردند.

بیرون زدگی دیسک معمولاً دردشدیدی در اطراف محل آسیب دیده پدید می آورد. درد مبهمی نیز درناحیه ای وسیع تر که با محل آسیب مقداری فاصله دارد، احساس می شود. به طور کلی دردبه یک طرف بدن محدود می شود که این امر به جهت بیرون زدگی بستگی دارد. ما در اینجا مواضع درد را در سمت راست بدن نشان داده ایم .

  • فرسودگی دیسک

images (39)

با بالارفتن سن و سال، قسمت لیفی بیرونی دیسک کم کم ضعیف تر و سفت تر می شود و قسمت درونی آن به تدریج خشک می شود. تا حدود سن 50 سالگی، هسته دیسک هنوز کمی متحرک است و می تواند از جای خود خارج شود. بعد از 30 سالگی، الیاف خارجی می توانند ضعیف شوند و به هسته ژله ای امکان بیرون زدگی بدهند.

قسمت اعظم دیسک ها را آب تشکیل می دهد، ولی با بالارفتن سن و سال آب خود را از دست می دهند. فرآیندخشک شدن دیسک تا 30 سالگی که الیاف خارجی فرسوده می شوند و ترک می خورند، قابل توجه نیست. هسته ژله ای کم کم خشک می شود، در نتیجه دیسک ها تا 60 سالگی بسیار نازک تر می شوند. هرچند در این سن بیرون زدگی دیسک نامتعارف است، ولی این دیسکهای نازک می توانند بخصوص برای مفاصل مهره ای، دشواریهایی ایجاد کنند.

  • آرتروز(پیری) ستون مهره ها و تنگی کانال نخاعی

کانال نخاعی

وقتی ستون مهره ها پیر می شود، تغییراتی در آن پیش می آید که ایتئوآرتریت یا اسپوندیلوز نامیده می شوند. اینها اصطلاحاتی عامند که نشانگان متنوعی را تشریح می کنند. فرآیند فرسایشی اصلی، استخوانها و دیسکها را درگیر می کند. معمولاً استخوانها نازکتر و اسفنجی تر می شوند و اغلب زایده هایی استخوانی بر روی مهره ها رشد می کنند. این زایده ها را استئوفیت می نامیم. در تعداد معدودی افراد مسن، استخوانها به طور غیرطبیعی ضخیم می شوند(بیماری پاژه).

دیسک ها خشکتر و نازکتر، و رباطها آزادتر  و انعطاف پذیرتر می شوند. این فرایند در 75 درصد از افراد بالای 50 سال، با عکسبرداری پرتو ایکس قابل رؤیت است و ابتدا قسمت تحتانی گردن و قسمت تحتانی کمر را درگیر میکند. اگرچه این حالت به ندرت مستقیماً به بروز درد می انجامد ولی می تواند  به حالتهایی از جمله پوکی استخوان، بیماری پاژه(درگیری افراد مسن و ضخیم شدن نامنظم لایه  بیرونی استخوان)، استئوفیتها(زائده های استخوانی رشد کرده) تنگی مجرای جانبی، تنگی مجرای مرکزی، فرسودگی دیسک و درگیری مفاصل بین مهره ای منجر شود.

تنگی کانال نخاعی(Spinal Stenosis) یا به صورت مادرزادی و یا با افزایش سن و در اثر تغییرات تخریبی به وجودمی آید. در صورتی که کاهش اندازه کانال نخاعی شدید باشد، بر روی ساختمانهای عصبی فشار مکانیکی وارد می آید. بیشتر تغییرات در ستون فقرات کمری بین دهه های سوم و پنجم رخ می دهد. اولین علائم و نشانه های افزایش سن، در دیسکهای بین مهره ای ظاهر می شود. در ابتدا نوکلئوس قدرت خود را از دست داده و آنولوس دچار شکاف شده و تخریب می گردد. این عدم توانایی بیومکانیکی ایجادشده سبب می شود که دیسکها نتوانند به درستی وظیفه خود یعنی تحمل نیروها را به انجام رسانند و لذا کار آنها به عناصر خلفی تر یعنی مفاصل فاست و لیگامان فلاوم(Flavum Ligament) واگذار می شود.

عناصر خلفی برای جهت دادن به حرکات طرح ریزی شده اند و نمی توانند مانند قسمتهای قدامی ترنیروهای فشاری (Compressive) برشی(Shearing) و کششی (Tensile) راتحمل نمایند. بنابراین با این جابه جایی در وظیفه، کشش کپسولی – لیگامانی، تحرک زیاد و تغییرات تخریبی در مفاصل خلفی ایجاد می گردد. این تغییرات غالباً در رادیوگرافی با ایجاد زواید استخوانی که در قسمت قدامی به فاصله2-1 میلی متر  از دیسک تشکیل می شوند آشکار می گردد. لیگامان فلاوم، علیرغم کوتاه شدن طول ستون فقرات به علت تخریب دیسک و چین خوردگی اش مجبور به پذیرفتن نیروهای کششی غیرطبیعی خواهدشد. مهره ها نیز در هم فرورفته شده و سطحشان وسیع می گردد تا جای بیشتری را برای عناصر عصبی فراهم کنند.

تخریب دیسک به تنهایی دردناک نمی باشد و بیمار مبتلا به تخریب دیسک تا ایجاد تغییر در راستای مفاصل فاست که منجر به دردمفصلی می گردد، بدون علامت یا کم علامت است. در صورتی که دیسک در کانال نخاعی که نسبتاً کوچک است فتق یابد، فشار بر روی عناصر عصبی ایجاد خواهدشد و بیمار علاوه بر درد کمر( که از طریق عصب سینوورتبرال که  قسمت خارجی آنولوس را عصب دهی می کند، ایجادمی شود) درد انتشاری در محل توزیع آن ریشه عصبی را نیز خواهد داشت.

با افزایش سن، ستون فقرات دچار تغییرات وضیعتی شده به طوری که لوردوز ناحیه کمر کاهش می یابد. این یک حالت دفاعی می باشد، به  طوری که شخص بتواند با خم کردن کمر، فشار را از روی مفاصل فاست تخریب شده بردارد، هرچند که این وضعیت موجب افزایش کار عضلات خلفی شده و سبب دردهای مزمن می گردد. همچنین با کاهش لوردوز و خم کردن کمر، فضاهای مربوط به عناصر عصبی وسیعتر شده و فشار بر روی آنها( که در حالت اکستانسون و با افزایش لوردوز اتفاق  می افتد) کمتر می شود.

بیماران مبتلا به ضایعات تخریبی مفصلی لومبوساکرال ممکن است علائم و نشانه های مختلفی داشته باشند. بسیاری از این بیماران بدون علامت هستند و عده ای ناراحتی مختصری درکمردارند. همچنین در بعضی از بیماران ممکن است عدم توانایی در راه رفتن و درد انتشاری به ساق پا وجود داشته باشد. بعضی از بیماران سفتی صبحگاهی(30 دقیقه یا کمتر) را گزارش  می کنند. هر حرکتی که مفصل را تحت فشار قرار دهد مثل خم شدن به عقب، علائم را تشدید می کند.دامنه حرکات نیز کاهش  می یابد. به موازات افزایش تغییرات تخریبی، بیماران علائمی  از تنگی کانال نخاعی رانیز ذکر می کنند.

در بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی شایعترین علامت لنگیدن(claudication) است که با درد باسن، خلف ران و ساق پا همراه می باشد. درد با ایستادن و راه رفتن تشدید و با خم شدن و نشستن به دلیل افزایش فضاهای عصبی و با استراحت هنگامی که جریان خون اندام تحتانی کافی باشد کم می شود. در بسیاری از این بیماران درد ساق پا با ایستادن افزایش می یابد و این تفاوت آشکار آنها با لنگیدن از نوع عروقی می باشد. بسیاری از بیماران از درد هردو ساق پا شاکی هستند. اکثریت آنها درد را هم در کمر و هم در ساق پا احساس می کنند اما گروه کوچکی از بیماران فقط دردپا بدون کمردرد دارند. علاوه بردرد، بیماران علائمی از قبیل بی حسی، گزگز و مومورشدن و ضعف در اندامهای تحتانی را نیز گزارش می کنند.در معاینه فیزیکی، مختصری کاهش دامنه حرکتی به خصوص در خم شدن به عقب ممکن است وجودداشته باشد. در ضایعات تخریبی وسیعتر همراه با گرفتاری عصب علائمی از قبیل ضعف و لاغرشدن عضلات و کاهش رفلکسهای تاندونی نیز وجودخواهدداشت.

برای اعمال فشار در بیماران سرپایی می توان به این  صورت  عمل  نمود که ابتدا بیمار معاینه عصبی شود، سپس از او می خواهیم حدود 300 قدم راه برود و مجدداً از او معاینه عصبی به عمل می آوریم. در چنین حالتی ممکن است علائم و نشانه ها ظاهر شوند. تستهای آزمایشگاهی این بیماران طبیعی است. در تخریب دیسک بین مهره ای در نمای رادیوگرافی کاهش فاصله میان پدیکولها، کاهش قطر ساژیتال کانال، تخریب فاستها و وجود  زواید استخوانی مشهود است.

دیسک بین مهره ای از قدام و دو مفصل فاست از خلف مثلثی را تشکیل می دهند که عناصر طبیعی در مرکز آن هستند. تخریب آنها منجر به کاهش اندازه مثلثی می گردد. همانطور که قبلاً گفته شد اگر کاهش اندازه شدید باشد بر روی عناصر فشار خواهدآمد.

C.Tscan روش خوبی برای تشخیص وجود ضایعه در مفاصل فاست و تخریب دیسک است. با C.Tscan می توان نمای سه گوش کانال نخاعی و کاهش ابعاد کانال استخوانی را تشخیص داد.MIR نیز برای تشخیص انسدادهای کامل یا ناکامل نخاعی در ناحیه کمر باارزش است. امکان تنگی در سطح مهره های سوم و چهارم کمری بیش از قسمتهای دیگر است. اکثریت این بیماران را می توان با درمانهای فیزیکی و غیرجراحی درمان نمود. داروهای استروئیدی ضدالتهابی در کنترل علائم و کرستهای لومبوساکرال برای جلوگیری از حرکات شدید ناحیه مفید هستند.اگر داروهای غیراستروئیدی جواب ندهند، می توان از داروهای استروئیدی خوراکی  و یا تزریقی استفاده کرد.

در بیماران مبتلا به تنگی نخاعی جراحی زمانی صورت می گیرد که بیمار علائم حسی و حرکتی واضحی را داشته باشد. از نظر پیش آگهی در اکثر این بیماران مراحل برگشت و عود مکرر درد انتشاری دیده می شود. بیشتر بیماران به درمانهای داروئی و فیزیکی پاسخ داده و احتیاجی به مداخله جراحی ندارند.

  • وضعیت و نقص های وضعیتی

images (40)

جنین در زهدان مادر همیشه در حالت خمشFlexion است، به  طوری که انحنای محدب فقرات روی انحنای دیواره زهدان قرار می گیرد. سر، بازوان و پاهای جنین در تنه خمیده است.تمام جنین در مایع آمنیوتیک معلق است و چگالی مشابه با جنین دارد. به دنبال زایمان، نحوه ایجاد وضعیت تحت تأثیر نیروهای ثابتی قرارمی گیرد که از طرف ثقل برجسم وارد می شود. نوزاد، شانه ها و آرنج ها، تهیگاه و زانوان خود را در حالت خمش نگاه می دارد حال آنکه اندامهایش تا حدی به سمت داخل متمایل شده و چرخیده است . در این حالت میزان ترنجش خمیدگیContracture Flexion میان 15 تا 30 درجه است که یافته ای طبیعی به شمار می رود.

شیرخوار در حالتی تقریباً افقی قرار دارد و نمی تواند بر سر یا تنه خود تکیه نماید. در هریک از وضعیتهای طاقباز یا روی شکم، نیروی ثقل بر صفحه افقی وارد می شود و موجب می گردد تا حالت حلقه پیچ بودن قبلی نوزاد در رحم از بین برود. میزان پیشرفت قدرت ماهیچه ای در بخش های مختلف بدن متفاوت است. هنگامی که شیرخوار در وضعیت افقی قرار می گیرد، ماهیچه های خم کننده تهیگاهhip flexors  و ماهیچه های قدامی گردن و ماهیچه های شکم تحت کشش قرارگرفته و به حداقل مقدار مورد استفاده قرارمی گیرند، درحالی که ماهیچه های بازکننده گردن، پشت و ران شل شده و نخستین ماهیچه هایی به شمارمی روند که در آنها افزایش توان حرکتی دیده می شود. هنگامی که کودک بتواند سر خود را بالا نگه دارد و بتواند بنشیند، وزن سر، همراه روش خمیدگی دائمی تهیگاه ها و خمیدگی لگن از فقرات، موجب ایجاد یک انحنای طویل محدب در تمام فقرات می گردد. در مرحله پیش از ایستادن، این انحنای کامل محدب کمر طبیعی خواهدبود .

هنگامی که کودک شروع به ایستادن و راه رفتن می نماید، ماهیچه های اکستانسور کمر، گردن و تهیگاه ها به خوبی رشد کرده اند و معمولاً ستون فقرات راست است. در وضعیت ایستاده، نیروی ثقل در جهت عمودی وارد می شود و یک لوردوز شدت یافته کمری و شکم برجسته(C-4-2) ایجاد می کند. با رشد ونمو بیشتر، نحوه ایستادن کودک بهبود می یابد و ضمن راه رفتن و دویدن محتاط تر می شود. ضمن بررسی وضعیتها، باید وابستگی متقابل بخشهای مختلف بدن را به یاد داشت. به عنوان مثال، پروناسیون خفیف پاها طبیعی است و در کودکان پیش از سنین دبستان به طور شایع دیده می شود. ماهیچه گاستروکنمیوس سولئوس، دارای آن درازی  است که امکان دورسی فلکسیون پاها را به مقدار خنثی فراهم  می آورد. در  این شرایط، وجود ژنووالگومgeno Valgum خفیف شایع است. این یافته های جسمانی طبیعی بوده و آسیبی تلقی  نمی شوند.

  • بیماری شوئرمن

download (20)

در این بیماری جلو مهره ها باریک تر بوده و گوده ای شکل می شوند و سبب ایجاد قوز در ستون مهره ها می شود و نیز باعث گردشدن کتف ها می شود. این  بیماری بیشتر نوجوانان را درگیر می کند.در عکس رادیوگرافی مناطق خشن و آشفته ای در اطراف سطوح فوقانی و ستون مهره ها دیده می شود. معمولاً مهره های پشتی درگیر می شوند. به غیر از روشهای اصلاح کننده هیچ درمان مؤثر دیگری وجودندارد ولی با پایان یافتن سن رشد، خمیدگی ناهنجار متوقف می شود- نقصهای مادرزادی: نقصهای مادرزادی دیگری نیز در ستون مهره ها یافت می شوند که لازم است در اینجا از آنها یادکنیم. اگرچه ممکن است این نقصها در لحظه تولد قابل مشاهده نباشند و بعدها به طور اتفاقی کشف شوند. در نزد برخی افراد، پایین ترین مهره کمری با اولین مهره خاجی جوش خورده است و بنابراین فقط دارای چهار قسمت متحرک در ستون مهره های کمری خود هستند. همچنین، پایین ترین مهره کمری ممکن است فقط در یک طرف خود با مهره اول خاجی جوش بخورد یا ( مفصل کاذب) تشکیل بدهد. عکس این قضیه هم ممکن است اولین قطعه خاجی از بقیه جدا باشد و در نتیجه به عنوان ششمین مهره کمری به حساب بیاید. به  طور کلی این ناهنجاریها، گرفتاری یا علامتی ایجاد نمی کنند.

  • اسپوندیلیت انکیلوزان

download (21)

این بیماری به سخت و شبه استخوانی شدن تدریجی دیسکها و رباطها منجر می شود و در نتیجه ستون مهره ها را خشک و انعطاف ناپذیر می کند. حدنهایی این خشکی در فرد ستون مهره هایی گرد و پشت قوزدار و سینه ای تخت پدید می آورد . جهت تمرین درمانی از تمرینات فصل سوم با نظر فیزیوتراپیست می توان استفاده کرد.

 منبع : کتاب تمرینات ورزشی در دردهای ستون فقرات



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید

آدرس کلینیک دیباجی :
تهران ، خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17



آدرس کلینیک مطهری:
تهران،خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف

-

Share →