طب سوزنی شاخه ای از طب سنتی چین و یکی از معروف ترین رشته های طب مکمل می باشد. قدمت این علم به 2500 سال پیش بر می گردد. استفاده از طب سوزنی تا قرن ها به آسیا محدود می شد تا اینکه فرانسوی ها در قرن 16 میلادی با آن آشنا شدند و استفاده از آن را در اروپا گسترش دادند. از نظر طب سوزنی جهان چیزی جز انرژی نیست. این انرژی در فضا به صورت انرژی فضایی با انواع انرژی که ما می شناسیم وجود دارد و در زمین به صورت انرژی پنج گانه آب، خاک، آتش، باد و نور موجود است. انسان به عنوانی جزئی از کل، از قوانین حاکم بر این مواد پیروی می کند و در برابر تغییرات انرژی هم متأثر می شود. در سطح بدن انسان انرژی در مسیرهایی با محورهایی مشخص جریان دارد. این مسیرها یا محورها با مسیر عروق و اعصاب کاملاً هماهنگ است. در جهان کنونی هنگامی که در بسیاری از بیماری ها علم پزشکی نتوانست پاسخگو باشد، متخصصان زیادی چاره کار را در آموختن طب جایگزین دانسته و به طب سوزنی و طب گیاهی روی می آوردند. بین پزشکان مختلف در صحت و سقم طب سوزنی اختلاف نظر وجود داشت تا اینکه سازمان بهداشتی جهانی (WHO) در سال 1975 استفاده از طب سوزنی در تشخیص و درمان بیماری ها را رسماً تأیید کرد. طب سوزنی چین از مکتب تائوئیسم منشأ می گیرد. تائو نیرویی است که همه جهان را خلق کرده است و دو نیروی مخالف یین و یانگ را به وجود می آورد. این دو نیرو همواره در حال نزاع هستند و بین آنها انرژی QI رد و بدل می شود. در واقع انرژی QI منشأ همه تغییرات در جهان است. یین و یانگ دو قطب مخالفی هستند که در تمام پدیده های طبیعی وجود دارند. این دو نیرو همیشه با هم ترکیب می شوند تا یک کل را تشکیل دهند و هیچ یک به تنهایی نمی توانند وجود داشته باشند. طب سوزنی یا اکوپانکچر که به زبان چینی به آ« جن جیو گفته می شود روشی است که با فروکردن سوزن های بسیار نازک به نقاط خاصی از بدن باعث تسکین درد و یا درمان مشکل خاصی بیمار می شود. بر اساس تئوری طب سوزنی، این نقاط خاص بر روی مریدین هایی قرار دارند که یک نوع انرژی حیاتی به نام QI در آنها جریان دارند. گرچه از اواخر قرن بیستم میلادی بر روی طب سوزنی تحقیقات علمی زیادی صورت گرفته است اما هنوز نحوه اثر آن به درستی مشخص نشده و بحث های زیادی در مورد آن بین دانشمندان در جریان است. گزارش هایی که از طرف سازمان بهداشت جهانی، مرکز ملی طب مکمل آمریکا و انجمن پزشکی ایالات متحده آمریکا اعلان شده است همگی از مؤثر بودن طب سوزنی در درمان بسیاری از بیماری ها حکایت می کنند. یک توافق کلی بین دانشمندان وجود دارد که همگی آنها معتقدند که طب سوزنی اگر از طرف یک متخصص طب سوزنی انجام شود و سوزن های استریل مورد استفاده قرار گیرند روش بی خطر در درمان بعضی از بیماری ها می باشد. در طب سوزنی جهان مادی از پنج عنصر تشکیل شده است. این عناصر در حال واکنش با یکدیگر هستند. بدن ما نیز جزئی از این جهان است. بنابراین بدن ما نیز از همین پنج عنصر تشکیل یافته است. درهمه این عناصر دو قطب یین و یانگ وجود دارد که در حال مقابله دائم هستند و انرژی QI را جاری می کنند. کانال هایی در بدن وجود دارد که انرژی QI در آنها حرکت می کند. اگر به هر دلیلی، اختلال یا انسدادی در این کانال ها رخ دهد، انرژی که در آنها جریان دارد تغییر کرده و بیماری ایجاد می شود. در این نگرش، سلامت بدن هنگامی حاصل می شود که میان این دو نیرو تعادل برقرار باشد و عدم تعادل این دو نیرو باعث می شود که جریان حیاطی در بدن که به QI معروف است مختل شود. این جریان از راه ها و نقاط خاصی در بدن گذر می کند. تعداد 12 عدد از این مسیرها و نقاطط به عنوان نقاط اصلی و تعداد 8 عدد به عنوان نقاط سطح دوم معرفی می شوند و در مجموع بیش از 2000 نقطه دیگر نیز به آنها متصل می باشد. اساس طب سوزنی بر تحریک این نقاط استوار است که می تواند جریان QI در بدن را کنترل نماید. این که مدل چینی ها برای بدن درست است یا خیر جای بحث دارد اما دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که تحریک این قسمت های بدن می تواند روی وضعیت شیمیایی و عصبی مغز تأثیر بگذارد و در نهایت منجر به عکس العمل هایی مانند کاهش درد، تغییر فشار خون و… شود و در نهایت سلامت بیمار را منجر شود. پنج عنصر تشکیل دهنده جهان عبارتند از: چوب، آتش، زمین، فلز و آب. این عناصر شدیداً به هم وابسته اند، به گونه ای که همچنان که یکدیگر را تحریک می کنند، باعث مهار و کنترل یکدیگر نیز می شوند. در چرخه sheng یکدیگر را تقویت می کنند و در چرخه Ke مهار. طب سوزنی بخش مهمی از پزشکی سنتی چین است. این بخش ابتدا فقط نوعی شیوه درمانی تلقی می شد و بعداً به تدریج توسعه یافت. علم طب سوزنی علم جمع بندی و پژوهش فنون درمانی طب سوزنی و قواعد کاربرد بالینی و تئوری اساسی آن به حساب می آید. بنابراین متخصص طب سوزنی با توجه به علائم و شکایات بیمار، ابتدا بیماری را تشخیص داده و تعیین می کنند در کدام یک از کانال های انرژی اختلال وجود دارد، سپس با تحریک نقاطی که بر روی این کانال قرار دارد، اختلال انرژی را بر طرفه کرده و بیمار را درمان می کند. محل دقیق این کانال ها و نقاط را با نشانه های آناتومیک (مثل ابروها، استخوان ها، ناف و…) و با استفاده از واحد سون (Cun) تعیین می شود. رایج ترین کاربرد طب سوزنی در دنیای امروز، تسکین دردهای مزمن است که مکانیسم علمی آن مشخص شده است. شاید بتوان طب سوزنی را یکی از قدیمی ترین و در عین حال کاربردی ترین روش های طبابت دانست که در حال حاضر در قرن 21 میلادی مورد استفاده قرار می گیرد. شناخت دوباره این طب را به جرئت می توان مدیون روزنامه نگار مجله نیویورک تایمز یعنی جیمز رستون دانست که در سال 1971 طی مقاله ای به بررسی روش های طبابت در چین که توسط سوزن انجام می شد، پرداخت. در اصل اصطلاح اکوپانکچر تشریح کننده مجموعه ای از روش ها است که توسط آن نقاطی از بدن برای دریافت نتایج مورد نظر با روش هایی خاص مانند استفاده از سوزن تحریک می شود. طب سوزنی امروزه با استفاده از فرو کردن سوزن های خاصی به درون بدن از طریق پوست توسط دست و یا حتی جریان الکتریسیته انجام می شود. از مزایای طب سوزنی کاهش و حتی بر طرف کردن انواع درد است و می تواند توانایی های قسمت های مختلف بدن افراد را بالا ببرد. سوزن هایی که در این طب از آن استفاده می شود فلزی هستند و تقریباً به قطر چند تار موی سر می باشند. بیمارانی که این روش درمانی را برای خود انتخاب می کنند اظهارات متفاوتی دارند، اما در مجموع اغلب آنها بیان می کنند که هنگام فرو کردن سوزن به بدن شان احساس درد زیادی نمی کنند. معمولاً تجربه و تخصص پزشک معالج در استفاده از سوزن می تواند میزان درد حاصله را کاهش یا افزایش دهد. سازمان مدیریت تغذیه و داروی آمریکا (FDA) در سال 1996 استفاده از سوزن های مخصوص برای این روش درمان را تأیید کرد. این سوزن ها باید استریل باشند و می توان هر کدام از آنها را برای یک و فقط یک بیمار استفاده کرد. همچنین قبل از هر بار استفاده از سوزن ها باید آنها را با الکل یا مواد ضدعفونی کننده تمیز کرد.

تاریخچه طب سوزنی

طب سوزنی دارای تاریخ دیرینه است. در کتب باستانی و قدیمی آمده است که وسایل ابتدایی طب سوزنی، سوزن سنگی است که در طب سوزنی چین باستان به کار می رفت. این وسیله سوزن سنگی برای استفاده طبی تقریباً در عصر حجر جدید (4000 تا 8000 سال پیش) معادل مرحله بعدی نظام کمون قبیله ای به وجود آمد. تاریخچه استفاده از طب سوزنی در کشور چین به عصر حجر باز می گردد که در آن زمان از سنگ هایی نوک تیز به نام «بیان شی» (Bianshi) استفاده می شود. سوزن های سنگی طب سوزنی مربوط به پنج هزار سال پیش توسط باستان شناسان در کشور چین کشف شده است. اولین کتاب چینی که در آن در مورد طب سوزنی بحث شده است، کتاب طب داخلی کلاسیک امپراتور زرد می باشد که در حدود 2300 سال پیش نوشته شده است. در این کتاب از انواع سوزن های فلزی، مریدین ها و نقاط خاص بر روی آنها، انواع روش های فرو کردن سوزن در بدن و انواع مختلف بیماری هایی که می توان با استفاده از طب سوزنی آنها را درمان نمود بحث شده است. سوزن درمانی یک دانش فنی باستانی چینی است که پیشینه اش به زمان آغاز تاریخ بشر می رسد. حکایت شده است که 3000 سال پیش از میلاد برخی هوشمندان چینی دیدند که بیماری های مزمن سربازانی که زخم های سطحی با تیر و کمان خورده بودند، به خودی خود خوب شدند. خواه آن حکایت حقیقت داشته باشد، یا نه، چینیان نظامی، طبی را با فرو کردن سوزن هایی خاص در نقاطی خاص از سطح بدن انسان ها، دردها و بیماری های آنان را درمان می کرد، خلق کردند. گرچه عنوان این روش (طب سوزنی) اشاره به استفاده از سوزن ها دارد، ولی سوزن ها ضروری نیستند و در روزگار کهن گاهی از تراشه های سنگی به جای آنها استفاده می شد. برخی روستائیان آفریقایی با خاریدن شدید ناقطی خاص از سطح بدن بیماری ها را درمان می کنند. قبایل اسکیمو از تکه سنگ های لبه تیز به همین قصد استفاده می کنند. یک قبیله وحشی در جنگل های آمازون برزیل تیرهای سوزن مانند را با نی دمیدنی، روی نقاط سوزنی سطح بدن شخص بیمار پرتاب می کند. سوزن های آهنی در عصر آهن وارد این نظام طبی شدند ولی احتمالاً این روش پیش از عصر آهن وجود داشته و درمانگران آن از تراشه چوب های نوک تیز یا خارهای بلند گیاهان خاردار استفاده می کرده اند. برخی درمانگران چینی حدود 2500 سال پیش از میلاد تصور می کردند که فلزات متفاوت که در ساخت سوزن ها استفاده می شدند، آثار متفاوتی در بدن می گذاشتند. قرن ها پس از آن آشکار شد که آن تصور حقیقت ندارد و اکنون مسلم است که نوع فلز سوزن ها، نقشی در درمان طب سوزنی ندارد. آنچه مهم است شیوه استعمال سوزن هاست. سوزن هایی که امروزه در این درمان استفاده می شوند، همگی از فولاد ضد زنگ ساخته می شوند که ضدعفونی کردن آنها بهتر باشد. در کتاب بیوگرافی فامیل جوی شی طب سوزنی و نوعی معالجه در طب چینی که در آن برگ های ریز برنجاسف چینی سوزانده و برای درمان در نقاط معین اعصاب بدن انسان گذارده می شده، تشریح شده است. از سلسله کشورهای جنگجو تا سلسله ی هان غربی (سال 476 قبل از میلاد تا سال 25 میلادی)، به دنبال پیشرفت فنون ذوب آهن، سوزن فلزی به تدریج تعمیم یافت. در نتیجه سوزن فلزی تدریجاً جایگزین سوزن سنگی برای استفاده طبی شد و بدین ترتیب، دامنه کاربرد طب سوزنی گسترده تر گردیده و روند توسعه طب سوزنی تسریع شد. در سلسله های شرقی و سلسله سه کشور پادشاهی، بسیاری از کارشناسان پزشکی که در طب سوزنی مهارت داشتند، پا به عرصه گذاشت. کتاب قانونمندی و روش های طب سوزنی که هوان فو می تألیف کرد، یک مونوگرافی طب سوزنی با سیستم کامل است. در سلسله های جین غربی و شرقی و سلسله های جنوب و شمال (سال 256 -589 میلادی)، تعداد مونوگراف های طب سوزنی بیشتر شد. در این دوران فنون طب سوزنی به کره شمالی و ژاپن و کشورهای دیگر انتقال یافت. در سلسله های شوه و تانگ (سال 581-907 میلادی) سوزنی به یک مبحث تخصصی مبدل و در دفتر دولتی پزشکان ویژه امپراتور- ارگان آموزش پزشکی آن زمان- رشته تخصصی طب سوزنی دایر شد. سپس علم طب سوزنی به طور مستمر توسعه یافت. از قرن 16 میلادی، طب سوزنی در اروپا گسترش و تسوه یافت. با این حال، در سلسه چینگ اطباء به نقش داروها اهمیت داده و کمتر به طب سوزنی می پرداختند. این وضع تا اندازه ای مانع توسعه طب سوزنی گردید. پس از تأسیس جمهوری خلق چین در سال 1949، طب سوزنی به طور گسترده توسعه یافت. در بیش از 2000 بیمارستان طب چینی که در حال حاضر در سراسر چین پراکنده اند، بخش طب سوزنی دایر شده است. پژوهش علمی طب سوزنی به سیستم های مختلف ارگانیسم و بخش های بالینی مرتبط است. پژوهش در مسائلی مانند نقش های طب سوزنی در تعدیل و تنظیم، تسکین درد و تقویت مصونیت و پدیده های نصف النهار ها، مسائل مربوط به ارتباطات این مجرا و نقاط مناسب بدن برای طب سوزنی با امعاء و احشاء شامل قلب، جگر، طحال، ریه، معده، کیسه صفرا، روده و مثانه مرتبط است و مدارک فراوان و با ارزش در آزمایش های علمی محسوب می گردد. گرچه پیشینه سوزن درمانی به آغاز و حتی شاید پیش از آغاز تاریخ بشر می رسد، اما این نژاد چینی بود که نخستین بار آن را نظام مند کرد و نخستین کتاب واقعاً ارزشمند سوزن درمانی را حدود 200 سال پیش از میلاد نوشت و تکثیر کرد. آن کتاب که HungdiNigingSuwen نام دارد (معروف است به کتاب کلاسیک امپراتور زرد در بیماری های داخلی) هنوز معتبر است و به طور وسیع استفاده می شود و دارای بسیاری آگاهی های پزشکی است که امروزه نیز چون آن زمان درست و ارزشمند هستند. امروزه سوزن درمانی در سراسر دنیا اجرا می شود ولی هنوز گسترده ترین استفاده آن در چین و برخی دیگر کشورهای جنوب شرقی آسیا است که تحت نفوذ فرهنگ چینی هستند. دانشجویان پزشکی در این کشورها می توانند روش های پزشکی مکمل را در همان دانشگاهی که پزشکی متعارف تعلیم می شود، یاد گیرند. در بسیاری بیمارستان های چین پزشکانی از هر دو نظام نوین و سنتی کنار یکدیگر طبابت می کنند. به این صورت که جراحی تعلیم دیده در نظام نوین روی بیماری که با روش سوزنی بی حس شده جراحی می کند و پزشک سنتی مراقب بیمار است که به ذات الریه و حبس ادرار پس از جراحی گرفتار نشود. خیلی به ندرت یک پزشک هر دو شکل درمانی نوین غربی و سنتی شرقی را اجرا می کند. ریشخندی تلخ و پدیده ای تأسف آور است که در این زمانه که مردم غرب ارزش والای مجموعه طب سنتی چین را کشف کرده اند و می کوشند آن مجموعه را یاد گیرند و در غرب اجرا کنند برخی چینیان غرب شیفته به آن اهمیت نمی دهند و از آن پرهیز می کنند. آنان به غلط تصور می کنند همان گونه که چند جنبه ی فن آوری پزشکی نوین غربی نیز می تواند حلال همه مشکلات بهداشتی جامعه آنان باشد. اینان افرادی هستند که ابتدای قرن بیستم هیاهو راه انداخته بودند که آیین های تائو و کنفوسیوس علل اصلی عقب ماندگی چین هستند و از هر چه سنتی و ریشه دار بود نفرت داشتند و سرانجام سرخوردگی های شخصی خود را ابتدا به صورت انقلاب 1911 و سی پنج سال بعد به صورت انقلاب مارکسیستی مائوتسه تونگ بر مردم چین تحمیل کردند. امروزه هزارها درمانگر سوزن درمانی در حال عرضه خدمات پزشکی در کشورهای غربی هستند و گرچه آنان تاکنون حاشیه نشین پزشکی متعارف بوده اند، این وضعیت در حال تغییر است. یک نمونه را از ایالات متحده آمریکا ذکر می کنیم. سازمان مدیریت غذایی- دارویی دولت فدرال سرانجام در ماه مارس 1996 قوانین مربوط به سوزن درمانی را از حالت آزمایشی خارج ساخت و این روش درمانی را به عنوان یک رشته پزشکی مشروع و مجاز پذیرفت. اکنون طب سوزنی را در حداقل 27 دانشکده پزشکی در سراسر ایالات متحده تدریس می کنندو 16 دانشکده پزشکی با تأیید و صدور پروانه طبابت از سوی دولت فدرال، طب سوزنی را در دوره ای چهار ساله به غیر پزشکان نیز آموزش می دهند.

تفاوت طب غربی و طب سوزنی

در طب غربی، هم تشخیص و هم درمان معمولاً بر اساس تنها یک قسمت از بدن انجام می پذیرد. برای مثال، بعد از تشخیص یک شکستگی استخوان، درمان آن با گچ گرفتن عضو مبتلا صورت می گیرد و یا برای درمان یک بی نظمی در طپس قلب از داروهایی، که ریتم ضربان قلب را تنظیم می کنند استفاده می شود. در فرد بیماری که تشخیص سنگ کیسه ی صفرا برای او داده شده است، احتمالاً توصیه به در آوردن کیسه صفرای او همراه با سنگ های آن می شود. با این حال، بیرون آوردن کیسه صفرا باعث درمان علت اولیه ایجاد سنگ های صفراوی در او نمی شود. گرچه سنگ های صفراوی دیگر در بدن او تشکیل نمی شود (زیرا کیسه صفرایی دیگر در او وجود ندارد) اما عدم تعادلی که منشأ ایجاد این سنگ های صفراوی شده اند با عمل جراحی بر طرف نمی شوند. هدف از درمان در طب سنتی چین نه تنها بر طرف کردن خود بیماری، بلکه از بین بردن علت اولیه ایجاد آن بیماری نیز می باشد. در بیماری که تشخیص داده شده که علت بیمای او بر اثر حمله گرما به او صورت پذیرفته است، صرف نظر از اینکه چه علایم و مشکلاتی در او ایجاد شده است، درمانی که برای او انجام می شود با هدف دفع این گرما از بدن او صورت می پذیرد. همچنین بیماری که دچار افزایش یین شده است را با کاهش دادن یین و تحریک یا افزایش یانگ درمان می کنند. البته گاهی اوقات ممکن است علایم و مشکلات خاصی را با سوزنی درمان نماییم زیرا بعضی از نقاط طب سوزنی دارای اثرات اختصاصی هستند (برای مثال برای پایین آوردن فشار خون و یا جلوگیری از استفراغ). با این حال این نقاط معمولاً به عنوان یک درمان کامل بیماری استفاده نمی شوند. طب سوزنی همانند بسیاری از درمان های مکمل، روشی است برای بازگرداندن جریان انرژی بدن به یک وضعیت طبیعی تا بدن بتواند خودش بیماری را التیام ببخشد. هنگامی که کمبودی در QI، یین یا یانگ وجود دارد، سیستم بدن را باید تحریک نمود تا این کمبودها را جبران کند. همچنین هنگامی که افزایشی در این موارد وجود دارد باید آنها را کاهش داد. گرما، سرما، باد، رطوبت، خشکی و خلط را باید در بدن برطرف نمود و رکود خون در بدن را باید از بین برد تا جریان خون به حالت طبیعی خود بازگردد. عدم تعادل بین مریدین ها را باید با آوردن QI افزایش یافته از یک مریدین به مریدینی که QI آن کاهش یافته است درمان نمود. اگر بلوک و انسدادی در جریان QI یک مریدین وجود دارد باید این انسداد را برطرف نمود. هر نقطه ای در مریدین ها دارای عملکردی اختصاصی در ارتباط با انتقال انرژی می باشد. به علاوه، هر مریدینی دارای نقطه ای است که توسط آن به عضو مربوطه اش متصل می باشد. در نتیجه می توان از نقطه ای که بر روی مریدین ریه قرار دارد و آن نقطه با خود عضو ریه در ارتباط می باشد جهت درمان بیماری های ریه استفاده نمود. همچنین در سایر مریدین ها نیز چنین نقاطی وجود دارد. برای مثال، نقطه ای که بر روی مریدین کلیه وجود دارد و در ارتباط با عضو کلیه می باشد را می توان برای درمان بیماری های کلیه استفاده نمود. بعضی نقاط وجود دارند که برای از بین بردن و بر طرف نمودن فاکتورها یا عوامل خارجی مثل حرارت، باد، سرما، رطوبت وخشکی به کار می روند. سایر نقطه ها دارای اثرات خاصی بر روی یین و یانگ هستند که آنها را تحریک و یا کاهش می دهند. بر روی مریدین های عمده (به غیر از مریدین قلب) یک یا چند نقطه اتصالی با سایر مریدین ها وجود دارد که از این نقاط می توان در درمان بیماری هایی که چند مریدین را گرفتار نموده است استفاده نمود. بنابراین این که چه نقاطی از مریدین ها را برای درمان انتخاب نماییم بسیار پیچیده می باشد. یک متخصص طب سوزنی باید عملکرد هر یک از نقاطی  که بر روی مریدین ها قرار دارد را بداند. همچنین او باید ارتباطی بین مریدین ها وجود دارد را به خوبی بداند. او باید بداند که چگونه عواملی مثل سرما و گرما را از بدن حذف نماید و چگونه تعادل را دوباره به سیستم بدن بازگرداند، و در نهایت این که او باید بداند که چگونه با استفاده از حداقل تعداد سوزن ها، این کار را برای بیمارش انجام دهد. بیماران اغلب از این که تعداد زیادی سوزن به آنها زده می شود نگران و ناراحت هستند. اما مهارت یک متخصص طب سوزنی در این نهفته است که چگونه بیمار را با زدن حداقل تعداد سوزن ممکن درمان نماید. اغلب یک بیمار ممکن است با کمتر از چهار یا پنج سوزن درمان شود و گاهی اوقات نیز تنها یک سوزن برای درمان کافی می باشد. اگر پنج نقطه به طور صحیح برای درمان یک بیماری انتخاب شوند، اثر انها به خوبی ده می باشد. در بعضی موارد، ممکن است تعداد زیادی از نقاط برای درمان یک بیماری مناسب باشند، اما نباید از تمام این نقاط در یک نوبت استفاده نمود. با این حال از آنجایی که ممکن است مدت درمان به چند هفته یا چند ماه نیاز داشته باشد، می توان به طور نوبتی از تمام این نقاط طب سوزنی استفاده نمود. هنگامی که افرادی که با طب سوزنی آشنانیستند چیزهایی در مورد در مرود فرو کردن این سوزن ها در بدن می شنوند تصور می کنند این سوزن ها نیز همانند سوزن های آمپول هایی که برای تزریق دارو استفاده می شوند دردناک هستند. به همین علت، اغلب آنها نمی توانند درک کنند که چگونه سوزن هایی که در طب سوزنی استفاده می شوند بی درد یا کم درد هستند. دو علت اصلی وجود دارد که سوزن هایی که در آمپول ها یا سرنگ های تزریق دارو استفاده می شوند نسبت به سوزن های طب سوزنی دردناک هستند. علت اول آن است که از آنجایی که سوزن های سرنگ ها به خاطر آن که دارو را باید به داخل بدن وارد کنند باید دارای مجرایی در داخلشان باشند در نتیجه هنگام ورود به بدن، قسمت کوچکی از بافت بدن را پاره نموده و باعث بروز درد می شوند. علت دیگر آن است که دارویی که از طریق این سرنگ ها به داخل بافت بدن تزریق می شود، در داخل بافت باعث فشار وارد آوردن به سلول های بافت و انتهاهای عصبی شده و در نتیجه باعث بروز درد شدیدی می شود. اما بر خلاف سوزن های سرنگ ها، سوزن هایی که در طب سوزنی استفاده می شود بسیار نازک و ظریف هستند. در داخل این سوزن ها مجرایی وجود ندارد و چیزی هم از طریق آنها به بدن تزریق نمی شود. بنابراین احساسی که در وارد شدن این سوزن ها به فرد دست می دهد با آن چیزی که در تزریق سرنگ ها در فرد ایجاد می شود فرق می کند. طول سوزن های طب سوزنی از یک سانتیمتر تا ده سانتیمتر متفاوت می باشد و هر کدام از این سوزن ها دارای دسته ای در انتهای آن می باشند. در نگاه اول ممکن است این سوزن ها از نظر بیمار، ترسناک باشند. با این حال تنها قسمتی از طول این سوزن ها وارد بدن می شود و به ندرت اتفاق می افتد که لازم باشد تمام طول سوزن وارد بدن شود. در مناطقی از بدن که عضله کمی بر روی استخوان قرار دارد (مثل پیشانی و دست) فقط نوک این سوزن ها وارد بدن می شود. فرو کردن عمقی این سوزن ها فقط در مناطقی از بدن که دارای عضله زیاد می باشد (مثل کفل ها و ران ها) انجام می شود. طول مدت زمانی که سوزن در بدن بیمار باقی می ماند بستگی به پزشک و نحوه درمانی دارد که برای بیمار انجام مگردد (معمولاً حدود 20 دقیقه). گاهی اوقات فقط یک یا دو ثانیه لازم است که سوزن در بدن بیمار باقی بماند. ممکن است هدف این باشد که فقط سوراخی در پوست ایجاد شود و قطره ای خون بیرون بیاید تا از این طریق بدن بتواند خود را از QI مهاجم خلاص کند.

علت بیماری ها از نظر طب سوزنی و زمان ایجاد آنها

از نظر طب مرسومی چین یا T.C.M بیماری ها در بدن با دو فاکتور ظاهر می گردند. 1) فاکتور پاتولوژیک خارجی. 2) فاکتور پاتولوژیک داخلی. هر دو فاکتور با آسیب رساندن به اعضا داخلی بدن می توانند موجب صدمات به اعضاء و اورگان ها بشوند. مثلاً نمونه فاکتور پاتولوژیک خارجی مثل باد سرد، سرما، رطوبت، بادگرم که جزء عوامل آب و هوایی هستند و عوامل خارجی دیگر مانند خوردن غذاهای انباشته از چربی یا خوردن الکل و پرخوری که این عوامل هم اگر به صورت زیاد تکرار شوند باعث صدمه به اورگان ها و ایجاد بیماری می شوند. فاکتورهای پاتولوژیک داخلی در اخل بدن می باشند مانند ترس ناگهانی، ناراحتی و اندوه، شادی بیش از حد، رفتارهای مالیخولیایی، اضطراب و هیجانات زیاد که خود می تواند سبب آسیب رساندن به اعضاء مختلف مثل کبد، قلب، کلیه، طحال، ریه، معده، روده کوچک یا بزرگ و غیره گردد. به منظور درمان طب سوزنی از طریق نقاط مشخص که برای هر بیماری به خصوص در نظر گرفته شده است با مانورهایی که به سوزن داده می شود می توانند برای کم کردن و بیرون راندن عامل ایجاد کننده بیماری یا پاتولوژیک اقدام نمایند.

روش درمان با طب سوزنی

دانشمندان چینی از هزاران سال قبل سلامتی افراد را وابسته به تنظیم انرژی های داخل بدن می دانستند. با گذشت زمان نقاط و مسیرهایی در بدن کشف گردید که مشخص شدن آن مسیرها و نقاط به شکل یک مجموعه با سیستم های اصلی بدن ارتباط داشته و در تنظیم آنها نقش مهمی ایفا می کنند. لذا سوزن گذاری در نقاط مخصوص باعث تعادل انرژی در مسیرها شده و نهایتاً عملکرد ارگان های بدن را بهبود می بخشد. این روش درمانی یکی از روش های اصلی درمان در کشور چین بوده و مصرف داروهای شیمیایی در این کشور کمتر از کشور ایران است و این در حالی است که جمعیت چین بالغ بر یک میلیارد و دویست میلیون نفر و بیش از 20 برابر جمعیت ایران می باشد. هم اکنون کلینیک های فراوانی در سراسر اروپا و آمریکا به انجام طب سوزنی مشغول هستند و کتاب ها و مقالات متعددی در این زمینه تألیف گردیده است. برآورد می شود بیش از یک میلیون نفر در خارج از چین مشغول درمان دردهای مزمن با طب سوزنی بوده و از این تعداد بیش از 300 هزار نفر پزشک می باشند. آنچه سوزن درمانی می نامیم، درمانی متکی به این اصل است که نوعی ارتباط عصبی بین اندام های بدن و سطح خارجی بدن هست. آنگاه که اندامی بیمار یا عضوی دردناک می شود مکان هایی خاص روی سطح خارجی بدون یا به واقع زیر پوست بدن که آنها را نقاط سوزنی می نامند، حساس یا بهتر است بگوییم حساس تر می شوند. شخص بیمار، خود گاهی آن نقاط حساس تر شده را حس می کند یا ممکن است تنها وقتی درمانگری ماهر آن نقاط را فشار می دهد، حالت برجسته و غیر عادی آن ها را حس کند. درمانگران چینی می گویند که این نقاط حساس شده پس از درمان خواه درمان سوزنی یا درمان پزشکی متعارف یا درمان هومیوپتی و غیره باشد ناپدید می شوند. سوزن درمانی آن نقاط سوزنی را با سوزن های خاص این طب تحریک می کند و این تحریک به شکلی صورت می گیرد که فعالیت آن نقاط را تعدیل کند و از این طریق اندام بیمار شده را شفا دهد یا درد بیمار را تسکین دهد یا او را بیهوش کند یا آثار مطلوب دیگر تولید کند.

تاثیر طب سوزنی در کاهش درد

فشار بر نقاطی خاص از بدن با الگوهای خاص درد پیوند دارد و تحریک کوتاه و شدید آن نقاط با سوزن ها رهایی طویل مدت از درد تولید می کند. مغز انسان در واکنش به سوزن درمانی گروهی  مواد طبیعی تسکین دهنده درد که به آن اندورفین می گویند تولید می کند. یک بخش دیگر از طب سنتی چین که جزئی از سوزن درمانی است تشخیص نبض است. حس کردن نبض بیمار به واقع اساس تشخیص در همه رشته های طب سنتی چین است. عمل تشخیص نبض یا نبض گیری در طب سنتی چین چنان گسترده و حساس و دقیق است که می تواند حتی بیماری های پیشین شخص بیمار را تشخیص دهد. در نبض مچ دست یا رگ گردن شخص بیمار ممکن است تا چهارده نوع حالات متفاوت قابل حس کردن وجود داشته باشند، ولی بسیاری از درمانگران سوزن درمانی فکر می کنند که پنج یا شش نوع نبض متفاوت کل رقمی است که در یک جلسه کوتاه معاینه می توان یافت.

روش انجام طب سوزنی

نقاط سوزنی را معمولاً با سوزن های خاص این طب تحریک می کنند. بیشتر درمانگران با تجربه چینی می گویند که بهترین نتایج درمانی را تحریک سوزنی تولید می کند. متون کهن چینی حدود پنجاه راه گوناگون فروکردن سوزن را شرح می دهند، ولی آن گاه که سوزن در نقطه صحیح فرو شده تنها شش اصل هستند که در مؤثر بودن تحریک سوزنی نقش دارند: 1) تیزی نوک سوزن. 2) زاویه نفوذ سوزن. 3) عمقی که سوزن فرو می رود. 4) مقدار حرکت (لرزش) سوزن در نقطه. 5) طول زمانی که سوزن در نقطه می ماند. 6) تعداد جلسات درمان. آنگاه که درمانگر مکان نقطه را دقیقاً مشخص کرده است، او سوزن را در آن نقطه فرو می کند و از چند ثانیه تا چند دقیقه در آن باقی می گذارد. دانشمندان در یک بررسی جدید دریافته اند که طب سوزنی با تحریک کردن یک مُسکن و ضددرد طبیعی در بدن، تأثیرات مفید خود را اعمال می کند. این مسکن طبیعی در بدن بعد از انجام طب سوزنی، عروق را باز کرده و باعث می شود که خون بیشتری در آن ها جریان پیدا کند. به گفته محققان، کشف ماده شیمیایی آدنوزین به عنوان یک عامل اصلی می تواند این طب سنتی چین را در راستای کاهش و شفای دردها حتی مؤثرتر کند. دانشمندان در آزمایش روی موش ها توانستند تأثیر شفابخش سوزن های ظریف معجزه گر را که در این روش مورد استفاده قرار می گیرند تا سه برابر افزایش دهند. دکتر مایکن ندرگارد دانشمند علوم اعصاب در دانشگاه روچستر نیویورک در این تحقیق خاطر نشان کرد: طب سوزنی حدود 4000 سال است که در نقاط خاصی از دنیا به عنوان یک روش درمانی پزشکی اصلی مورد استفاده قرار می گیرد اما از آن جا که هنوز به خوبی شناخته نشده است، بسیاری از مردم برای بهره مندی از آن دچار تردید شده و سراغ آن نمی روند. در این تحقیق ما اطلاعاتی درباره یک مکانیسم فیزیکی ارائه کرده ایم که از طریق آن، طب سوزنی می تواند درد را در بدن کاهش دهد. این محققان دریافتند که آدنوزین یک مسکن طبیعی است که در هنگام طب سوزنی در بدن آزاد می شود و اولین مسیر اثرگذاری طب سوزنی در کاهش درد است.

روش طب سوزنی در درمان بیماری ها

با طب سوزنی چگونه می توان اعضاء و اورگان های بیمار را درمان نمود؟ و فلسفه ی بین یین و یانگ چیست؟ طب سوزنی در حقیقت یک تنظیم کننده است. همانطور که می دانیم از نظر طب غربی یک سیستم عصبی سمپاتیک و یک سیستم عصبی پاراسمپاتیک داریم که میزان ترشح از غدد مترشحه داخلی را تنظیم می کنند و تعادل این سیستم اهمیت زیادی در بدن دارد. از نظر طب شرقی فلسفه یین و یانگ وجود دارد که دو نیروی متضاد هم می باشد مثلاً قدرت از یانگ سرچشمه می گیرد ولی ضعف از یین می باشد. سیاهی مربوط به یین ولی سفیدی مربوط به یانگ است. حرارت و خورشیدن مربوط به سیستم یانگ ولی تاریکی و سرما مربوط به سیستم یین است، پرکاری اعضاء مربوط به قدرت یانگ ولی کم کاری اعضاء مربوط به قدرت یین است، لذا همواره بدنی سالم است و درست کار می کند که تعادل سیستم یین و یانگ در آن وجود داشته باشد و این همان آرم طب سوزنی است که مشاهده می کنیم هر دو نیم کره سفید (یانگ) و سیاه (یین) به یک اندازه و قرینه می باشند. ضمناً در بدن انسان 12 مریدین منظم وجود دارد که به 17 شاخه فرعی تقسیم می شوند و 15 شاخه فرعی یا Collateral هم وجود دارد که تمام این مریدین ها مانند کانال های اعضاء اصلی بدن را به هم وصل می کنند و تعداد زیادی نقاط طب سوزنی روی این مریدین ها قرار داده که با سوزن زدن و تحریک این نقاط می توان اعضا را تحریک نمود. لذا از نظر دانشگاه طب رسومی چین در صورت به هم خوردن این تعادل بیماری در اورگان ها و اعضاء داخلی بدن ظهور پیدا می کند و ممکن است پرکاری یانگ کبد داشته باشیم یا کم کاری یین کلیه داشته باشیم که علائمی در بدن ظاهر می گردد که از طریق طب سوزنی و با توجه به نقاط مربوطه و مانورهای خاصی که پزشک متخصص و حاذب به این سوزن ها می دهد می تواند میزان جریان خون یا انرژی یا QI را کنترل کند و در بعضی از اعضاء با افزایش QI به علت افزایش جریان خون باعث بهبود کاری آن عضو گردد و در بعضی موارد با کاهشQI به علت کاهش جریان خود به بهبودی عضو مربوطه کمک کند. در پاره ای موارد ممکن است راه عبور جریان خون یا QI قطع شده باشد که به اصطلاح چینی به آن استازیارکودچی می گویند که ما با مانورهای مختلف و استفاده از سوزن و الکتریسیته که به سوزن وصل می شود این استازیارکود از بین می رود و اعضاء و احشاء به حالت طبیعی خود باز می گردند.

عناصر پنج گانه طب سوزنی

بنا به اعتقاد چینیان، شیوه طب سوزنی عناصر پنج گانه، نوع باستانی طب سوزنی است که به درمان تمام لایه های وجود شخص یعنی بدن، ذهن ، قلب (احساسات) و روح می پردازد، روش کاملتر و بسیار صحیح تر انجام درمان با طب سوزنی است. به این ترتیب شخص بیمار می تواند با تمام وجود سلامتی خود را بازیافته و به تعادل کامل برسد. درمانگر برای درک عمیق شخص بیمار اهمیت فراوانی قائل است و این مطلب با شناخت کامل محیط، تاریخچه زندگی و تأثیر عناصر پنج گانه بر زندگی این شخص حاصل می شود. این پنج عنصر آتش، خاک، فلز، آب و چوب هر یک در شکل گیری وجود و شیوه عمل ما در زندگی مؤثرند. زمانی که طب سوزنی برای از بین بردن سریع علائم بیماری به کار برده می شود، فرمول طب سوزنی نامیده می شود. این روش درمانی موقت و سطحی مؤثر است اما بیمار را از درون معالجه نمی کند. یک متخصص طب سوزنی عناصر پنج گانه، به خوبی از قوانین طبیعت آگاه است و می تواند از آنها برای تشخیص بیماری کمک بگیرد و به درمان کامل بیمار بپردازد. درمانگر به دنبال ناهماهنگی در جریان انرژی بدن می گردد. در این حالت انرژی که در دوازده محور حیاتی بدن در جریان است در جاهایی به مانع برخورد کرده و به دلیل آن عدم تعادل بین عناصر پنج گانه است. درمانگر باید عنصری را که بدن را ضعیف تر عمل می کند بیابد و با انتخاب نقطه صحیح برای انجام طب سوزنی، عنصر مورد نظر را تقویت کند و هماهنگی را به بدن برگرداند. طب سوزنی با تأثیر بر جریان انرژی یا QI که در میان محورهای حیاتی بدن در جریان است، عمل می کند. این جریان با امتحان نبض های دوازده گانه ارزیابی می شود. در بدن انسان 365 نقطه اصلی وجود دارد و اگر ما محورهای اصلی را به صورت رود در نظر بگیریم، این نقاط همان مخزن های آبی هستند که می توانند در صورت لزوم بر مقدار آب رود بیافزایند و جریان انرژی را سریع تر و قوی ترکنند. برای هر نوع معالجه، درمانگر موانع موجود در مسیر جریان انرژی را پیدا می کند و برای رفع آن نقطه خاصی را انتخاب می کند.

توضیحات بیشتر در مورد طب سوزنی

در طی روزهای معالجه با طب سوزنی، این نقاط تغییر کرده یا تکرار می شوند تا زمانی که تعادل در بدن بیمار برقرار شود. دو روش پایه برای تحت تأثیر قرار دادن جریان QI به کار می رود. روش اول با فرو کردن سوزن های بسیار نازک در نقطه مورد نظر است که با آزاد کردن QI از یک گره، موجب حرکت آن می شود. روش دوم با استفاده از گیاهی به نام موکسا است. مخروط های کوچکی از این گیاه اخته می شوند که مانند عود، بدون شعله می سوزند. این مخروط را بر روی نقطه مورد نظر قرار داده و می سوزانند تا با گرم کردن آن و فرستادن انرژی گرمایی، QI را آزاد کنند. گاهی اوقات برای خارج کردن انرژی بیش از حد در این روش، از سوزن هم استفاده می شود که البته این روش بسیار کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.

تعریف عناصر پنج گانه در طب سنتی چین

عناصر پنج گانه، دیدگاه ظاهراً ساده و در درون پیچیده چینیان باستان را بر رابطه تنگاتنگ انسان و تمام مظاهر طبیعت به نمایش می گذارد. جهان بینی خاص این قوم همواره موجب تحسین دانشمندان علوم طبیعی و انسانی جهان را فراهم کرده است.

آتش

آتش نماد و عنصر تابستان بوده و با احساس ضعف و شادمانی در ارتباط است. افرادی که عنصر غالب وجودشان آتش باشد، به داشتن دوستان زیاد و ایجاد روابط دوستانه با اطرافیان خود بسیار علاقه دارند. آنها معمولاً خندان هستند و گاهی در عمق وجودشان احساس غصه وجود دارد که هیچ وقت دیده نمی شود.

خاک

خاک عنصر تابستان گذشته به شمار می رود و با حس همدردی و دلسوزی همراه است. افرادی که عنصر خاک بر وجودشان غالب است می توانند مانند یک مادر به دیگران رسیدگی کنند و آنها را از هر نظر تغذیه کنند. هر چند احساس درک دیگران بسیار مهم است، اما افراد خاکی گاهی بسیار تنها بوده و احساس خلاء می کنند.

فلز

فلز عنصر پاییز و با حس اندوه و ماتم همراه است. افراد تحت سلطه این عنصر، به دنبال هرچه پاک و روحانی باشد هستند، آنها برای خود و دیگران استانداردهای بالایی در نظر دارند و احترام متقابل برایشان بسیار اهمیت دارد. گاهی اوقات آنها با حس ناگواری از اگر چنین و چنان می شد زندگی می کنند.

آب

آب عنصر زمستان و مرتبط با حس ترس است. چنین افرادی دارای سماجت و اراده ای هستند که آنها را در شرایطی که موجب وحشت دیگران می شود، موفق و سربلند نگه می دارد. گاهی آنها حس عمیقی از وحشت را در وجود خود پنهان کرده اند.

چوب

چوب عنصر بهار و با حس خشم در ارتباط است. افرادی که با عنصر چوب هماهنگی بیشتری دارند، این افراد بیشتر از دیگران در کارها اعم از برنامه ریزی، تصمیم گیری و عمل موفق هستند. نقطه قوت آنها آینده نگریشان است اما اگر از تعادل خارج شده باشند، به راحتی کارهایشان را رها می کنند.

طب سوزنی به جای دارو در درمان بیماری ها

شاید بتوان از طب سوزنی به جای بعضی داروها برای درمان بیماری ها استفاده کرد. معمولاً به دلیل این که هورمون استروژن باعث رشد سلول های سرطانی در سرطان پستان می شود، پزشکان از داروهای ضدهورمون استفاده می کنند تا استروژن سرکوب شده و یا مقدار آن در بدن بیمار کاهش پیدا کند. مطالعات نشان داده است که با مصرف داروهای بلوک کننده استروژن، خطر عود مجدد سرطان پستان بعد از جراحی کمتر می شود، حتی این داروها در درمان سرطان های پیشرفته پستان نیز استفاده می شود. به عنوان مثال مصرف داروی بلوک کننده استروژن به نام تاموکسیفن برای مدت پنج سال بعد از جراحی، باعث کاهش خط بازگشت سرطان پستان می شود. از طرفی مصرف داروهای بلوک کننده استروژن با عوارضی مثل خستگی، گر گرفتگی، ترشحات واژینال و نوسان خلق همراه است. معمولاً برای رفع این عوارض از داروهایی مثل ضدافسردگی ها و استروئیدها استفاده می شود که آنها هم عوارض خاص خود را دارند، مثل افزایش وزن، خستگی، اختلال در عملکرد جنسی و تهوع. بنابراین بسیاری از خانم های مبتلا به سرطان پستان از مصرف این داروها امتناع می کنند چون عوارض دارویی آنها را بیشتر اذیت می کند. شاید بتوان از طب سوزنی به عنوان درمان جایگزین داروهای ضدافسردگی در زنان مبتلا به سرطان پستان استفاده کرد. در این مطالعه محققان بخش سرطان شناسی و پرتو درمانی بیمارستان دیترویت میشیگان روی 47 خانم بیمار که داروی سرکوب کننده هورمون استروژن مصرف می کردند مطالعه انجام دادند. نیمی از آنها طی 12 هفته تحت درمان با طب سوزنی قرار گرفتند و نیمی دیگر برای رفع عوارض دارو از داروهای ضد افسردگی استفاده کردند. محققان علاوه بر کنترل عوارض دارو، میزان افسردگی، کیفیت زندگی و سلامت عمومی این خانم ها را مورد بررسی قرار دادند. در هر دو گروه عوارض داروی ضد هورمون کم شده بود، اما گروهی که داروهای ضدافسردگی استفاده کرده بودند، از عوارض مانند تهوع، خشکی دهان، سردرد، مشکل در خواب، سرگیجه، دوبینی، افزایش فشار خون، یبوست، خستگی و اضطراب رنج می بردند. در بیمارانی که طب سوزنی انجام شده بود هیچ عارضه داروهای ضد هورمون دیده نشد و حتی آنها افزایش انرژی ، خوش بینی، افزایش تمرکز و تمایل جنسی را هم گزارش کردند و در کل حس می کردند کیفیت زندگی آنها بهتر شده است. به این ترتیب شاید بتوان از طب سوزنی به عنوان درمان جایگزین داروهای ضدافسردگی در زنان مبتلا به سرطان پستان استفاده کرد که البته استفاده گسترده از این روش به بررسی های بیشتر نیاز دارد. در کشورهای غربی از طب سوزنی در درمان اعتیاد به سیگار و مشکلات آرنج تنیس بازان استفاده می شود و نتایج خوبی نیز در پی داشته است.

ویژگی نقاط طب سوزنی و روش تشخیص آنها

نقاط طب سوزنی نقاط ریزی در بدن هستند که با سوزن زدن روی آنها درمان صورت می گیرد که در طی این درمان تعادل که اصل سلامت است برقرار می گردد. این نقاط روی مریدیان، چانل های بخصوصی قرار دارند که چنانچه بار پاتولوژیک یک عنصر و مریدیان مربوطه زیاد باشد (بیماری زا) آنرا تخلیه و اگر کم باشد آن را شارژ می کنند. این نقاط روی 14 مریدیان قرار گرفته اند که 12 مریدیان به طور قرینه چپ و راست بدن هستند و CV در جلو و GV در پشت بدن و هر دو در خطر وسط می باشند. بعضی از نقاط در حالی که اَکستراپوینت هستند اما هنوز به گونه ای با یک مریدیان در ارتباط اند مثل نقطه اسکسترای چشم زانو که نقطه خارجی آن همان Stomach 35 می باشد. نقاط طب سوزنی مقاومت اهمی در حدود 50000 اهم دارند. یعنی پنجاه کیلواهم و نقاط غیر آکویونیت طب سوزنی مقاومت اهمی حدود 200 کیلو اهم دارند. این مقاومت را حتی می توان با اهم مترهای معمولی اندازه گیری کرد. بر همین اساس دستگاه های نقطه یاب ساخته شده که وقتی نوک آن روی آکوپوینت قرار می گیرد صدای مخصوصی می دهد. معمولاً این دستگاه ها را در دست دانشجویان سال یک و دو و افراد کم تجربه می توان یافت زیرا که متخصص آکوپنکچر حتی با نگاه می توانند نقطه را پیدا کنند یا بعد از زدن سوزن با کمی جابجا کردن و چرخاندن از بیمار سؤال کنند. اصولاً نقاط آکوپوینت نسبت به فشار حساس می باشند. این حساسیت ابتدا درک نمی شود ولی بعد از مدتی ماساژ دادن روی روده بزرگ می توانید حاسیت این آکوپوینت را حس کنید. Kidney 6 (کلیه) را مدتی ماساژ داده سپس با ناخن روی آن فشار دهید تا حساسیت آکوپوینت ها را در فشار حس کنید. از روی همین حالت درمان با طب فشاری به وجود آمده که البته علم آکادمیک نیست و در مورد بیماران کمبود فاکتورهای انعقادی و تمایل به خونریزی از این نوع طب فشاری استفاده می گردد.

در کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید، درمان انواع بیماری های اسکلتی عضلانی مانند کمر درد، گردن درد و آرتروز، با استفاده از طب سوزنی و زیر نظر بهترین متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی انجام می شود.

منبع: کتاب آشنایی با طب سوزنی