osso anziano

عوامل مختلفی سبب ابتلا به بیماری پوکی استخوان می شوند. این عوامل را می توان به دو گروه ژنتیکی (وراثتی) و غیر ژنتیکی تقسیم کرد. عوامل ژنتیکی را به هیچ وجه نمی توان تغییر داد (مانند رنگ پوست). البته عوامل غیر ژنتیکی بسیار مهم تر از عوامل ژنتیکی به شمار می روند. باعث خوشحالی است که ما می توانیم به راحتی با پیشگیری از عوامل غیر ژنتیکی، از بروز پوکی استخوان جلوگیری نماییم و حضور عوامل ژنتیکی را کمرنگ کنیم. در این فصل مواردی که سبب کاهش تراکم استخوان می شوند را به صورت جداگانه توضیح خواهیم داد.

پوکی استخوان را می توان به سه دسته ی زیر تقسیم نمود: 1) هورمونی، 2) سالمندی، 3) ناشناخته.

در کادر زیر می توانید علل عمده ی ابتلا به پوکی استخوان را مشاهده کنید: 1) جنس 2) سابقه ی فامیلی 3) سن 4) نژاد و رنگ پوست 5) تراکم استخوان کم 6) کمبود مواد معدنی 7) عدم تحرک و ورزش ناکافی8) کمبود وزن 9) سیگار کشیدن. 10) مصرف مواد الکلی 11) کمبود ویتامین ها 12) تداخل دارویی 13) مصرف کافئین 14) ورزش بیش از حد 15) سوءتغذیه و سوءجذب 16) نداشتن سابقه ی زایمان 17) گروهی از بیماری ها 18) رژیم غذایی نامناسب 19) سابقه ی شکستگی 20) یائسگی زودرس.

1) جنس: مردان و زنان تفاوت های عمده ای از لحاظ ژنتیکی با هم دارند. تفاوت های این دو جنس به سبب تفاوت در یک کروموزوم می باشد که در زنان X و در مردان Y است. این یک کروموزوم جنسی صفات مردانگی یا زنانگی را در شخص تعیین می کند. عوامل ژنتیکی باعث تفاوت های عمده ای در متابولیسم یا همان سوخت و ساز بدن و فرآیندهای مهم بدن زن یا مرد می شوند. در بدن زنان هورمون های جنسی خاصی ترشح می شود این هورمون ها در تخمدان ها ساخته می شوند. هورمون های جنسی زنانه استروژن و پروژسترون نامیده می شوند که بر فعالیت های عمده ی بدن تأثیر می گذارند و عامل مهم تفاوت میان تفاوت میان زن و مرداند. هورمون های جنسی زنانه، تولید تخمک و انجام فرآیند دوره ای قاعدگی را تحریک می نماید. همچنین صفات ثانویه جنس از قبیل رشد سینه ها را تحت تأثیر می گذارند. یکی از عملکردهای این هورمون ها به خصوص استروژن تأثیر گذاری آن بر فرآیند استخوان سازی می باشد. جنس عامل مهمی در ایجاد پوکی استخوان می باشد. زنان 4 برابر مردان مبتلا به بیماری پوکی استخوان می شوند. طبق آمار حدود 33 درصد زنان مبتلا به بیماری پوکی استخوان می شوند که این درصد در مردان به میزان 8 درصد است. دلایل مختلفی این تفاوت را باعث می شود:

الف) قطع هورمون استروژن در دوران یائسگی  در زنان.

ب) کم بودن میزان تراکم استخوان زنان نسبت به مردان خطر ابتلا به پوکی استخوان را در زنان افزایش داده است .

ج) تحرک بدنی و ورزش زنان کمتر از مردان است. در بعضی از آمارها آمده که زنان تا آخر عمر 35 درصد از استخوان متراکم خون و 50 درصد از استخوان اسفنجی خود را از دست می دهند. این آمار در مردان به ترتیب 11 درصد و 17 درصد است.

یائسگی

یائسگی یکی از دوران های زندگی زنان محسوب می شود. اغلب زنان آخرین دوره ی قاعدگی را در حدود سن 50 سالگی پشت سر می گذارند و وارد مرحله ی جدیدی از زندگی خود می گردند. این دوران هنگامی اتفاق می افتد که ترشح هورمون های جنسی زنانه، یعنی استروژن و پروژسترون توسط غده های جنسی (تخمدان ها)، کاهش می یابد و بنابراین میزان این هورمون ها در خون کم شده و در نتیجه ساخت استخوان کاهش می یابد و به دنبال آن خطر ابتلا به پوکی استخوان افزایش می یابد . در دوران یائسگی معمولاً زنان دچار عوارضی می شوند. گروهی از این عوارض را می توان به راحتی بر طرف نمود. بانوان برای پیشگیری از پوکی استخوان و این عوارض به تغذیه ای مناسب، تحرک بدنی کافی و مکمل های هورمونی نیاز دارند. برخی مشکلات ناشی از یائسگی، روحی و برخی دیگر متابولیسمی می باشند.

عوارض یائسگی

مهمترین عوارض یائسگی که بسیار مشکل آفرین است و در صورت عدم پیشگیری، گریبان گیر درصد بالایی از بانوان خواهد شد، خطر ابتلا به پوکی استخوان وبالا رفتن احتمال بروز سکته های قلبی و تصلب شرایین می باشد. تصلب شرایین که طی آن جداره ی شریان ها و رگ ها ضخیم و غیر قابل انعطاف می شود، به دلیل تغییر در متابولیسم چربی های خون صورت می پذیرد. طی این تغییرات چربی های مضر خون افزایش یافته و با تجمع این چربی ها و املاح کلسیم، لایه ی داخلی جداره ی رگ ها را ناصاف می سازد و باعث لخته شدن خون در رگ ها و ایجاد سکته های مغزی و قلبی می شود. احتمال بروز تصلب شرایین درمردها در مقایسه باز نان (تا قبل از سن 50 سالگی که همان سن یائسگی می باشد)، بسیار بیشتر است. یعنی مردها بیشتر به تصلب شرایین و سکته های قلبی و مغزی مبتلا می شوند، ولی پس از سن یائسگی، این آمار نتیجه ای عکس می دهد و احتمال بروز تصلب شرایین و سکته در زنان بسیار بالاتر می رود، در حدی که در سنین 60 تا 70 سالگی تقریباً دو برابر مردان می باشد.

یائسگی1

درمان مشکلات یائسگی

یکی از راه های مقابله با مشکلات یائسگی من جمله پوکی استخوان ،هورمون درمانی است که امروزه به دلیل بروز سرطان ها پزشکان این نوع درمان را به همه پیشنهاد نمی کنند. در هورمون درمانی با اضافه کردن استروژن و پروژسترون به شکل قرص، کرم، ژل ها، قرص های زیر پوستی و… می توان کمبود هورمون ها را جبران نمود. دانه های سویا و محصولات درست شده از سویا حاوی استروژن های گیاهی هستند. وجود سویا در رژیم غذایی می تواند بر افروختگی صورت و خشکی واژن را کاهش دهد. همچنین استفاده از سویا، تراکم استخوان را افزایش می دهد و بروز پوکی استخوان جلوگیری می کند . سویا قدرت خوبی برای کاهش سطح کلسترول خون نیز دارا می باشد. سویا بهترین نوع کیفیت پروتئین های گیاهی را دارا می باشد و همچنین دارای آمینواسیدهای اصلی می باشد. هم اکنون از سویا فرآورده های بسیاری مثل پودر پروتئین سویا، آرد سویا، لوبیای سویا، دانه های سویا و شیر تهیه می شود. دانه های سویا، جوانه های یونجه، دانه های کتان و جوانه های شبدر قرمز، تأمین کننده استروژن گیاهی می باشند که ممکن است، از کاهش ضخامت بافت های واژن بکاهد، یعنی می تواند یکی از مهمترین عوارض یائسگی ، پوکی استخوان را برطرف سازد. کلم بروکلی، شاهی آبی، گل کلم، کلم ساده و کلم پیچ، حاوی فیتونوترینرها هستند که فعالیت شبه استروژنی دارد و به انعطاف پذیری پوست و دیواره های شریانی کمک می کند. این مواد می توانند از اکسیداسیون رگ ها و در نتیجه بیماری های قلبی جلوگیری کنند. برای جلوگیری از کاهش انعطاف پذیری پوست و ارگان های داخلی مانند واژن می توان از آنتی اکسیدانت بهره جست. ویتامین های E وC جزو آنتی اکسیدان ها هستند که مصرف مواد غذایی حاوی این ویتامین ها می تواند از عوارض یائسگی بکاهد.

پوکی استخوان در مردان

مردان نیز همانند زنان به بیماری پوکی استخوان مبتلا می شوند. حتی مردان الکلی یا سیگاری، ریسک ابتلا به پوکی استخوان را بیشتر از زنان پیدا می کنند. در مردان، سن مهمترین عامل ایجاد کننده ی پوکی استخوان است. همان طور که می دانید در زنان از سن 30 سالگی به بعد که هورمون استروژن در آن ها کم می شود، استخوان ها شروع به پوک شدن می کنند. در سن یائسگی این پوک شدن به بالاترین مقدار خود می رسد که باعث ایجاد پوکی استخوان می شود ولی در مردان این گونه نیست. بیماری پوکی استخوان در سنین بالاتری سراغ مردان می رود ولی به یک دفعه صدمه می زند. مردان هر چه بیشتر عمر نمایند، ریسک ابتلا به پوکی استخوان بیشتری خواهند داشت. تقریباً این گونه می توان گفت که مردان در سن 65 سالگی بسیار کمتر از زنان مبتلا به پوکی استخوان می شوند. طبق آمار، پس از 80 سالگی از هر 4 مرد، یکی به شکستگی لگن ناشی از پوکی استخوان مبتلا می شود. کاهش میزان تستسترون (Testosterone) یا همان هورمون جنسی، در مردان، همانند کمبود استروژن در زنان روند پوکی استخوان را افزایش می دهد، تستسترون همانند استروژن سبب استخوان سازی می شود و به استخوان ها قوام می دهد. در مردان با افزایش سن از میزان این هورمون کاسته می شود. برخلاف زنان که استروژن از سن 35 سالگی کم می شود، تستسترون مردها از 60 سالگی شروع به کم شدن می کند. بنابراین سن ابتلا به پوکی استخوان در مردان را می شود 65 الی 70 سالگی ذکر نمود، البته عوامل زیادی می توانند باعث شوند بیماری پوکی استخوان زودتر به وقوع بپیوندد. از جمله عواملی که منجر به پوکی استخوان می شوند مصرف سیگار، الکل، سرطان پروستات و گروهی از بیماری ها…

2) سابقه ی فامیلی: سابقه ی فامیلی نیز یکی از عواملی است که به وراثت خانوادگی فرد مربوط می شود. همانطور که می دانید صفات آدمی توسط ژن های موجود در کروموزوم های شخصی او تعیین می گردد. این ژن ها از پدر و مادر به آن فرد منتقل می شود که پدر و مادر او نیز این ژن ها را از نیاکان خود دریافت کرده اند، حال اگر ژن های بیماری پوکی استخوان در وی موجود باشد، احتمال ابتلای او به پوکی استخوان افزایش می یابد. برای پی بردن به این که دارای سابقه فامیلی هستید یا خیر، می توانید به آمار شکستگی های استخوان در خانواده ی خود که به دلیل پوکی استخوان اتفاق افتاده است نگاه کنید. اگر این شکستگی در افراد نزدیک به شما مثلاً مادر یا خواهرتان بود، احتمال وجود ژن بیماری پوکی استخوان در شما زیاد می باشد.

3) سن: گروهی پوکی استخوان را به دو نوع تقسیم کرده اند:

الف) پوکی استخوان سالمندی، که ناشی از روند تقریباً ثابت از دست دادن توده ی استخوانی پس از 40 سالگی در هر دو جنس مذکر و مؤنث است.

ب) پوکی استخوان پس از یائسگی، که به علت افزایش پوکی استخوان و شکننده شدن استخوان در اثر فقدان استروژن (به علت یائسگی) در زنان روی می دهد.

تفاوت این دو نوع پوکی استخوان این است که نوع اول در سن بالاتری نسبت به نوع دوم روی می دهد و پوکی استخوان سالمندی بر خلاف پوکی استخوان یائسگی مخصوص زنان نیست. عامل سن را می توان مهمترین فاکتور در ابتلا به پوکی استخوان دانست. همانطور که در بخش های قبلی توضیح داده شد، فعالیت سلول های استخوان ساز و سلول های استخوان خوار در سنین مختلف، متفاوت می باشند، فعالیت این دو نوع سلول استخوانی در سنین 30 تا 35 سالگی به میزان مساوی می باشد و پس از این دوران، روند تولید استخوان کمتر از پوک شدن آن می شود، یعنی در سال های پس از 35 سالگی از تراکم استخوان ها کاسته می شود که این وضعیت در هر دو جنس مساوی است. در زنان هنگام یائسگی سرعت میزان از دست دادن استخوان و پوکی استخوان بیشتر از مردان، در همان سنین می باشد. به طور کلی با بالا رفتن سن احتمال ابتلا به پوکی استخوان افزایش می یابد که این افزایش در زنان به صورت بیشتر و صعودی تر می باشد. با افزایش سن، درصد جذب کلسیم مواد غذایی نیز کاهش می یابد که این عامل، سبب افزایش احتمال ابتلاء به پوکی استخوان را افزایش می دهد. یکی دیگر از عواملی که سن را یک فاکتور مهم برای ابتلا به پوکی استخوان می سازد، نارسایی کلیه و کاهش حساسیت روده نسبت به ویتامین D، در اثر سن می باشد که باعث کمبود ویتامین D بدن می بشود و کمبود این ویتامین سبب کاهش جذب کلسیم از استخوان و کاهش فعالیت استخوان سازها (کارگران سازندگی) می شود. تذکر مهم: عامل سن برای پیشگیری از پوکی استخوان نیز بسیار مهم می باشد. هر چه پیشگیری زودتر (در سنین پایین تر) انجام گردد، نتیجه ی بهتری خواهیم داشت.

4) نژاد و رنگ پوست: طبق تحقیقات پزشکی، عامل نژاد یکی از عوامل مهم تأثیر گذار بر احتمال ابتلا به پوکی استخوان در زنان می باشد. بنابر آمار جمع آوری شده نژادهای آسیایی (نژادهای زرد، چینی و ژاپنی) و اقوام اروپای شمالی، بیشتر در خطر ابتلا به پوکی استخوان هستند. به طور کلی زنان سفید پوست بیش از زنان سیاه پوست در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند. بنابراین زنان ایرانی، خود به خود ریسک ابتلا به بیماری پوکی استخوان دارند و باید حتماً پیشگیری مناسبی برای جلوگیری از مبتلا شدن به این بیماری، انجام دهند.

5) تراکم استخوان کم: میزان تراکم استخوان ها بستگی به تولید استخوان در سنین کودکی و جوانی دارد. هر چه فرد دارای استخوان های قطورتر و محکم تری باشد، احتمال کمتری برای ابتلا به بیماری پوکی استخوان دارد. اگر شرایط مناسب برای استخوان سازی فراهم باشد، استخوان های بیشتری تولید می شود. به طور کلی افراد ریز اندام در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به پوکی استخوان هستند.

6) کمبود مواد معدنی: مواد معدنی بر بیشتر فعالیت های بدن تأثیر دارند. فعالیت های حیاتی بدن باید در حضور مواد معدنی صورت پذیرد. برای تولید استخوان همان طور که قبلاً ذکر شد، معدنی شدن لازم است. استخوانی که معدنی نشود به صورت بافت نرمی باقی می ماند. برای معدنی شدن استخوان، مواد معدنی خاص و به میزان معینی مورد نیاز می باشد. از این مواد معدنی، کلسیم و فسفر را می توان نام برد. در این جا مقداری درباره ی فسفر توضیح داده شده است:

فسفر: حدود 85 درصد از فسفر بدن، در استخوان ها و دندان ها و بقیه ی آن در عضلات، اندام ها، خون و مایعات دیگر قرار دارد. فسفر اعمال بسیار زیادی بر عهده دارد. یکی از مهم ترین وظایف فسفر، نقش کلیدی آن در تشکیل استخوان ها و دندان ها می باشد. تقریباً تمام فسفر مورد نیاز می تواند از مواد غذایی جذب شود. حضور کاتیون هایی مثل منیزیم، آلومینیوم و کلسیم، جذب آن را کم می کند. ویتامین D در جذب فسفر نقش مهمی دارد و جذب آن را افزایش می دهد. میزان توصیه شده ی غذایی فسفر، مانند کلسیم است، یعنی نسبت 1 به 1 دارند، به استثناء سال اول تولد که نیاز به فسفر کمتر از نیاز به کلسیم است. لبنیات بهترین منبع فسفر برای پیشگری از پوکی استخوان می باشند. حبوبات، مغزها و مواد غذایی حیوانی منابع خوبی برای فسفر می باشند. نکته ی مهم این است که اگر رژیم غذایی شما کلسیم و پروتئین کافی داشته باشد، حتماً مقدار کافی فسفر نیز دارد و ما برای تأمین فسفر نگرانی نخواهیم داشت. البته برخی بیماری ها می توانند تأمین فسفر مورد نیاز بدن را مختل نمایند به طور مثال اختلال عمل کلیه ها می تواند به عدم تعادل جدی فسفر و در نتیجه پوکی استخوان منجر شود.

7) عدم تحرک و ورزش ناکافی: تا به حال بارها توصیه به ورزش را شنیده اید. پزشکان مقالات، روزنامه ها و رسانه های جمعی همه از ورزش کردن و فواید آن صحبت می کنند، ولی آیا شما تاکنون به صورت منظم برنامه ای برای ورزش خود داشته اید؟ آیا این توصیه ها را جدی گرفته اید؟ گاهاً آنقدر فایده برای ورزش ذکر می شود که تصور می کنیم همه ی آن ها غلو است. ولی این طور نیست، باید بدانید که ورزش معجزه می کند. احتمال بروز بیماری پوکی استخوان در افرادی که تحرک کافی ندارند، مثل کارمندان ادارات، بازنشسته ها، خانه داران و… بیشتر است. این مطلب به این منظور نیست که تصور شود مثلاً تمام کارمندان مبتلا به پوکی استخوان می شوند، بلکه منظور این است که افراد کم تحرک حتماً باید ورزش منظم داشته باشند در غیر این صورت با داشتن ریسک فاکتورهای دیگر، احتمال مبتلا شدن به پوکی استخوان برای آن ها بسیار بالا است. یکی از دلایل اهمیت ورزش را می توان این گونه شرح داد که بافت استخوانی، همانند بافت های دیگر بدن در صورت فعالیت کردن قطور تر و محکم تر می شوند و در صورت عدم استفاده تحلیل می رود و کم کم ضعیف و ضعیف تر می شوند و برای از دست دادن تراکم استخوان و بروز پوکی استخوان آماده تر می شود. امروزه دانشمندان برای عامل فعالیت بدنی اهمیت بیشتری قائل هستند. نکته ی جالب توجه اینجاست که این عامل کاملاً در اختیار خود شخص است و می توان به راحتی فعالیت بدنی خود را افزایش داد و از بروز پوکی استخوان جلوگیری کرد .

61618-185029-1390020680

8) سیگار کشیدن: سیگار مضرات بسیار زیادی دارد، از جمله بیماری های قلبی، بیماری های دستگاه تنفس، دستگاه گوارش و زخم معده و غیره. سیگار کشیدن عامل بسیار خطرناک برای ایجاد بیماری پوکی استخوان است. تأثیر سوء سیگار بر بافت استخوانی بسیار زیاد است. سیگار از راه های زیادی بر استخوان ها تأثیر منفی می گذارد و بیماری پوکی استخوان را پایه گذاری می کند که برخی از آن ها را در ذیل می خوانید:

الف) دود سیگار به صورت مستقیم بر تولید استخوان تأثیر گذارده و تولید آن را کاهش می دهد (فعالیت کارگران سازندگی را متوقف می کند).

ب) سیگار با تأثیر گذاردن بر تخمدان ها باعث کاهش استروژن و یائسگی زودرس می باشد که ابتلا به پوکی استخوان را سبب می شود.

ج) سیگاری ها نسبت به افراد دیگر، علاقه ی بسیار کمتری نسبت به ورزش دارند. بنابراین سیگار با ایجاد بی علاقگی به ورزش اثر بسیار نامناسبی بر استخوان ها و روند ساخت و ساز آنها می گذارد. از شما عزیزان سیگاری درخواست می کنیم که از امروز برای سلامت خود و خانواده ی خود ارزش بیشتری قائل شوید و از همین الان از کشیدن سیگار جهت جلوگیری از پوکی استخوان خودداری کنید.

9) مصرف الکل: مواد الکلی مانند سیگار برای تخمدان مضر است و تعادل هورمونی را بر هم می زند که در نتیجه باعث کاهش استخوان سازی می شود. همچنین این مواد با ایجاد کم اشتهایی، عدم دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن و در نتیجه کاهش استخوان سازی را سبب می شود. مواد الکلی مضرات زیاد دیگری به غیر از ایجاد پوکی استخوان دارند، که هر فرد عاقلی را از استفاده ی آن ها منع می نماید. پزشکان افراد مبتلا به پوکی استخوان را از مصرف مواد الکلی منع می کنند، زیرا مصرف این مواد، احتمال افتادن و شکستگی را در افراد مبتلا به پوکی استخوان افزایش می دهد. زیرا مصرف مواد الکلی تعادل انسان را بر هم می زند.

10) کمبود ویتامین ها: ویتامین ها موادی هستند که در تمام فعالیت های بدن شرکت دارند. کمبود ویتامین عامل بسیار مهمی در ایجاد پوکی استخوان می باشد که متأسفانه عامل شایعی نیز هست. در افرادی که به کمبود وزن، سوء تغذیه، سوء جذب و… مبتلا هستند، کمبود ویتامین رخ می دهد. برای تشکیل استخوان ها، ویتامین های مختلفی مورد نیاز است. شما رژیم غذایی خود را باید طوری تنظیم کنید که میزان ویتامین مورد نیاز بدن تأمین گردد. مهمترین و تأثیرگذارترین ویتامین بر استخوان ها ویتامین D می باشد که در این جا مختصراً نقش آن را بررسی می کنیم:

newsImage_765

ویتامین D

 ویتامین D یا ویتامین آفتاب، ویتامینی محلول در چربی می باشد که متفاوت با سایر ویتامین های محلول در چربی است، به دلیل این که کاملاً در بدن سنتز می شود وی نیاز نیست در غذا موجود باشد. تابش اشعه ماوراء بنفش بر پیش ماده های ویتامین D در پوست سبب سنتز این ویتامین می گردد. مهمترین فعالیت ویتامین D، نقش آن در ارتباط با کلسیم و فسفر است. ویتامین D در چندین عضو وجود دارد. اما خون، کبد و بافت چربی، محل های ذخیره ی آن هستند. به دلیل این که ویتامین D و در تشکیل استخوان ها و دندان ها شرکت دارد، در دوران رشد مقدار بیشتری از آن موبد نیاز بدن انسان می باشد و در صورت عدم دریافت مقدار کافی ویتامین D در این سنین، بیماری های خطرناکی مانند راشیتیسم، دامن گیر نوزادان و کودکان می شود. کمبود این ویتامین در بزرگسالان نیز ایجاد بیماری استئومالاسی و پوکی استخوان می شود. مواد غذایی به طور طبیعی، مقدار کمی ویتامین D دارند توصیه می شود که افراد به اندازه ی کافی در معرض نور آفتاب قرار بگیرند. بیشتر افراد می توانند از طریق تابش نور خورشید بر پوست، مقدار کافی ویتامین D به دست آورند. افراد تیره پوست در مقایسه با کسانی که پوست روشن دارند، ویتامین D کمتری سنتز می کنند در نتیجه خطر پوکی استخوان آنها را بیشتر تهدید می کند. وقتی نور خورشید محدود یا ضعیف باشد و این ویتامین از منابع غذایی دریافت نشود، خطر کمبود در افراد بسیار بالا می رود. این خطر در بزرگسالان بیشتر است زیرا توانایی سنتز ویتامین در آن ها تقریباً نصف ظرفیت افراد جوان است. روغن کبد ماهی، از منابع غذایی اصلی این ویتامین به شمار می رود. مقادیری نیز از این ویتامین در زرده ی تخم مرغ، ماهی های ساردین و سالمون یافت می شود.

دریافت بیش از حد این ویتامین نیز عوارضی در بر دارد: بی اشتهایی، افزایش تشنگی، تهوع، اسهال، خستگی، خواب آلودگی، استخوانی شدن بافت های نرم و آسیب کلیوی از علایم مسمومیت با ویتامین D می باشد. همانطور که ذکر شد، ویتامین D میزان جذب کلسیم را افزایش می دهد، بنابراین با دریافت بیش از اندازه ی توصیه شده سطح کلسیم خون افزایش یافته که موجب رسوب نمک های کلسیم در بافت های نرم قلب، رگ های خونی ریه ها و کلیه ها می گردد. خوردن مقدار کمی ویتامین D اضافه تر از نیاز روزانه باعث مسمومیت می شود. بنابراین باید در برنامه ی غذایی خود دقت نمایید که میزان کافی این ویتامین را دریافت کنید، نه بیش از اندازه و نه کمتر از نیاز روزانه ی تان. ویتامین D، عامل اساسی در تشکیل استخوان ها و پیشگیری از پوکی استخوان است. این ویتامین، جذب کلسیم را در روده ی کوچک افزایش می دهد و نمی گذارد که کلسیم از کلیه ها دفع گردد ومنجر به پوکی استخوان گردد. هم چنین ویتامین D به عمل هورمونی پاراتیروئید کمک می کند و در کل سبب استحکام استخوان ها می گردد. این ویتامین به کمک چربی هایی و با حضور نور آفتاب در پوست ساخته می شود. با هر ساعت تابش آفتاب بر روی پوست، 600 واحد ویتامین D تولید می شود.

11) تداخل دارویی: گروهی از داروها اثر بدی روی استخوان ها دارند که می توانند منجر به پوکی استخوان  گردند، این داروها را می توان به سه دسته تقسیم نمود:

1) داروهایی که جذب کلسیم و مواد معدنی را کاهش می دهند.

2) داروهایی که در عمل استخوان سازی اختلال ایجاد می کنند.

3) داروهایی که کار سلول های استخوان خوار (موریانه ها) را افزایش می دهند.

مصرف گروهی از داروها با اخلال در کار جذب کلسیم و مواد معدنی و ویتامین های مورد نیاز استخوان سازی، باعث کاهش تراکم استخوان و بروز بیماری پوکی استخوان می شود. گروهی دیگر از داروها، روی خود استخوان سازی تأثیر می گذارد و آن را کاهش می دهند و گروهی نیز فعالیت سلول های استخوان خوار را افزایش می دهند. افرادی که چنین داروهایی را مصرف می کنند، باید تغذیه مناسب با دارو و مکمل های مورد نیاز را طبق دستورات با راهنمایی پزشک مصرف نمایند. پیشگیری از پوکی استخوان با مصرف مکمل ها، سبب می شود داروهای ذکر شده نتوانند روند پوکی استخوان را افزایش دهند. توصیه ای که به شما می کنم این است که در مراجعه به پزشک، او را از داروهای مصرفی تان که برای بیماری های دیگر تجویز شده مطلع سازید. در این قسمت گروهی از داروهایی که مستقیم یا غیر مستقیم احتمال ابتلای بیماری پوکی استخوان را افزایش می دهند، توضیح داده می شود:

الف) کورتون مصرف روزانه ی کورتون سبب افزایش احتمال بروز پوکی استخوان می شود. مصرف یک یا چند مرتبه ی این دارو در سال مشکل آفرین نیست، ولی مصرف مرتب آن خطرساز است. کورتون علاوه بر اینکه جذب کلسیم را مهار می سازد، باعث فعال شدن تخریب کننده ی استخوان یا همان سلول های استخوان خوار و کاهش فعالیت سلول های استخوان ساز (کارگران سازندگی) می شود که در کل منجر به کاهش تراکم و پوکی استخوان می شود. از داروهای متداول استروئیدی می توان پردنیزولون (prednisolone) را نام برد. اگر مدت زمان استفاده از دارو زیاد باشد، کاهش تراکم استخوان بیشتر صورت می گیرد. این دارو برای درمان بیماری هایی از جمله برونشیت مزمن، بیماری های ریوی، آسم، آلرژی، بیماری های چشمی، بیماری های روماتیسمی و… تجویز می شود. تعدادی از این نوع داروها که دوز پایین یا موارد مصرف خاص دارند، تأثیر زیادی بر نازک شدن و پوکی استخوان ندارند. گروهی از محققان معتقدند که خود بیماری های آرتروز و روماتیسم و نیز بعضی بیماری های مزمن دیگر به خودی خود سبب پوک شدن استخوان می شوند ولی به هر حال اگر چنین هم نباشد، داروهای مصرفی برای درمان این بیماری ها بر روند کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان تأثیر می گذارد.

ب) داروهای دیگر: ضد اسیدهای دارای آلومینیم که برای ناراحتی معده تجویز می شوند. هورمون های تجویز شده برای تیروئید. داروهایی پایین آورنده ی کلسترول. داروهای ضد انعقاد خون مثل هپارین. داروهای ضد تشنج مثل کاربامازپین، فنی توئین. داروهای مدر مانند فروزماید. هورمون های تجویز شده برای ترشح گونادوتروپین ها. این داروها همگی تأثیر منفی برای روی روند استخوان سازی دارند و سبب پوکی استخوان می شوند.

12) مصرف کافئین: چای، قهوه، نسکافه و نوشابه دارای میزان زیادی کافئین می باشند، مصرف کافئین بیش از حد ضررهای زیادی به بدن می زند. کافئین باعث عدم جذب آهن، کلسیم و مواد معدنی مهم دیگر می شود. کاهش کلسیم نیز باعث پوکی استخوان می گردد. به شما به ویژه زنان توصیه می شود که تا می توانید از مواد کافئین دار کمتر استفاده نمایید.

9d0942462e6f4a82fc0ceac20002a61cExercise

13) ورزش بیش از حد: همانقدر که ورزش مفید است، ورزش بیش از حد، مضر می باشد. در گروهی از ورزشکاران که به فعالیت های بیش از حد مشغول هستند، احتمال ابتلا به پوکی استخوان زیاد است به خصوص گروهی از آنان که در سنین جوانی می باشند. فعالیت های شدید ورزشی، باعث کاهش میزان استروژن در زنان می شود و خطر پوکی استخوان را در آن ها افزایش می دهد. ورزش های سنگین می تواند زنان را مبتلا به عادت ماهیانه نامنظم کند و حتی در بعضی موارد سبب قطع آن شود. به زنان توصیه می شود که در ورزش های فوتبال، دوی مسافت بالا، ژیمناستیک و ورزش های دیگری که انرژی زیادی می برند زیاده روی نکنند و در مدت زمان طولانی به این ورزش ها نپردازند. همانطور که دریافته اند بهترین شعار در همه ی کارها تعادل است، پس در ورزش کردن نیز تعادل را رعایت کنید. همانطور که مصرف زیاد ویتامین ها و مواد معدنی برای بدن مضر است ورزش های سنگین نیز برای شما زیان آور است. در بعضی تحقیقات پزشکی منتشر شده است که عادت ماهانه ی 25 تا 50 درصد زنان ورزشکار به صورت غیر عادی متوقف می شود و این امر باعث بروز پوکی استخوان میگردد. زنانی که درصد چربی بدنشان کمتر از 18 درصد است، میزان استروژن بدنشان از میزان عادی کمتر است که این موضوع سبب پوکی استخوان می شود.

14) سوءتغذیه و بیماری های سوء جذب: بیماری های سوء تغذیه باعث کاهش مواد مغذی، همانند ویتامین ها و مواد معدنی می شود. این موضوع باعث کاهش تراکم استخوان و در نتیجه پوکی استخون می شود. مهم ترین مواد مغذی برای استخوان ویتامین D وکلسیم است که در صورت سوءتغذیه، از میزان آن کاسته و کلسیم مورد نیاز فعالیت های حیاتی بدن از استخوان باز جذب می شود. بیماری های سوءجذب نیز سبب جذب نشدن ویتامین و موادمعدنی از غذای انسان می شود. بیماری هایی مانند نارسایی کلیه، التهاب روده، و بیماری مزمن کبدی نیز بر تراکم استخوان تأثیر گذاشته و سبب افزایش احتمال ابتلا به بیماری پوکی استخوان می شوند.

15) نداشتن سابقه ی زایمان: زنانی که تا به حال زایمان نکرده اند، احتمال زیادتری برای ابتلا به بیماری پوکی استخوان دارند. در بعضی تحقیقات ثابت شده است، زنانی که سابقه ی شیردهی داشته اند، کمتر از بقیه ی زنان مبتلا به پوکی استخوان می شوند. البته بعضی از تحقیقات نشان می دهد آن هایی که تعداد زایمانشان بالاست، به کمبود ویتامین D مبتلا می شوند.

16) گروهی از بیماری ها: دسته ای از بیماری ها بر پوکی استخوان اثر گذاشته و آن را افزایش می دهند. بعضی از این بیماری ها در ذیل آمده است:

الف) آمنوره: فقدان خونریزی ماهانه در زنان را آمنوره می گویند. این بیماری به دلایل مختلفی ایجاد می شود. یکی از دلایل ابتلا به این بیماری بی اشتهایی عصبی است که با مشاوره ی کارشناس تغذیه و روانکاوی توسط روانشناسان بر طرف خواهد شد. ورزش بیش از حد و بعضی از بیماری های مزمن، دلایل دیگر ایجاد کننده ی آمنوره است. در بیماری آمنوره سطح استروژن بسیار پایین می آید، همین کاهش سطح استروژن باعث پوکی استخوان می شود.

ب) بیماری تیروئید: کم کاری و پرکاری تیروئید هر دو اثر نامناسبی بر فعالیت استخوان سازی دارند. کم کاری تیروئید به این دلیل احتمال ابتلا به پوکی استخوان را زیاد می کند که برای درمانش، داروهای هورمونی تجویز می شود، اگر میزان هورمون تجویز شده بیش از حد باشد باعث ابتلا به پوکی استخوان می شود. در پرکاری تیروئید نیز به دلیل ترشح بیش از حد هورمون تیروکسین، تراکم استخوان کاهش می یابد. بیماری های تیروئید باید به مقدار کافی درمان شوند، سپس با آزمایش های منظم، میزان هورمون تیروئید را اندازه گیری کنند و حتماً تحت نظر پزشک باشند.

ج) بیماری های دیگر: از جمله سرطان، پرکاری غده ی پاراتیرویید (هیپرپاراتیروئیدیسم)، کمبود هورمون رشد، بیماری های کلیه (دیالیز)، نارسایی و التهاب کبد، اسهال مزمن، برداشتن قسمتی از روده یا معده، تشنج و در برخی موارد روش درمان این بیماری ها، سبب افزایش احتمال ابتلا به پوکی استخوان می شود. (مثلاً شیمی درمانی می تواند باعث پوکی استخوان شود.)

17) رژیم غذایی نامناسب: رژیم غذایی نامناسب را می توانیم مهمترین عامل ایجاد کننده پوکی استخوان بنامیم. رژیم غذایی با ویتامین ناکافی، رژیم غذایی با مواد معدنی ناکافی یا بیش از حد، رژیم های سنگین و شدید لاغری، کاهش وزن بیش از حد، رژیم غذایی با نمک زیاد، رژیم غذایی با پروتئین یا گوشت زیاد و هزاران اشتباهات تغذیه ای دیگر باعث ایجاد پوکی استخوان می شود. شیوه ی صحیح تغذیه برای پیشگیری و درمان بیماری پوکی استخوان است. با تنظیم یک رژیم غذایی مناسب می توانید سلامت کامل را در تمام سنین خود داشته باشید و از پوکی استخوان و هزاران بیماری دیگر در امان باشید.

MenuPIC_117_20125271

18) سابقه ی شکستگی استخوان: افرادی که دارای سابقه ی قبلی شکستگی استخوان بر اثر پوکی استخوان دارند، زمینه ی بیشتری برای مبتلا شدن به شکستگی های دیگر استخوانی دارند. هر قدر تعداد این شکستگی ها بیشتر شود احتمال ابتلا به شکستگی های بعدی در افراد مبتلا به پوکی استخوان نیز بالا می رود. به طور کلی شکستگی های گسترده در دوران جوانی، عامل ایجاد پوکی استخوان در آینده است. به این صورت که این شکستگی ها باعث خانه نشینی افراد به مدت طولانی می شود، این خانه نشینی باعث عدم تحرک شخص مبتلا و در نتیجه کاهش استحکام استخوان هایش و به دنبال آن پوکی استخوان می شود.

19) یائسگی زودرس: یائسگی یکی از دوران های زندگی بانوان محسوب می شود. اغلب زنان آخرین دوره ی قاعدگی را در حدود سن 50 سالگی پشت سر می گذارند. این دوران هنگامی اتفاق می افتد که ترشح هورمون های جنسی زنان، یعنی استروژن و پروژسترون توسط غدد جنسی (تخمدان ها) کاهش می یابد، بنابراین میزان این هورمون ها در خون کم شده و در نتیجه جذب کلسیم و ساخت استخوان کاهش می یابد و زمینه برای بروز پوکی استخوان. در دوران یائسگی معمولاً زنان دچار عوارضی می شوند. برخی از این عوارض را می توان به راحتی بر طرف نمود بانوان برای پیشگیری از این عوارض من جمله پوکی استخوان به تغذیه ای مناسب، تحرک بدنی کافی و مکمل هایی نیاز دارند. برخی از مشکلات ناشی از یائسگی روحی و برخی دیگر متابولیسمی می باشند. همانطور که ذکر شد، اکثر زنان در سن 50 سالگی یائسه می شوند، ولی درصد کمی از زنان که قبل از 40 سالگی خونریزی ماهیانه شان قطع می شود، دچار یائسگی زودهنگام شده اند. طبق آمار تنها 4 درصد از زنان جزو این گروه می باشند. پوکی استخوان به علت یائسگی زود هنگام دلایل مختلفی از جمله کمبود سلول ایجاد کننده ی تخمک دارد که علت ژنتیکی دارد. این گروه زنان نیز می توانند با مصرف هورمون های مورد نیاز تحت نظر پزشک، از عوارض یائسگی مانند پوکی استخوان جلوگیری نمایند. این نوع یائسگی می تواند در اثر عمل جراحی و در آوردن تخمدان ها صورت پذیرد، در این نوع یائسگی چون این کار آگاهانه صورت می پذیرد، می توان زودتر عمل جلوگیری و درمان را شروع کرد. هر سال که از شروع یائسگی می گذرد، زنان 1 تا 5/1 درصد از توده ی استخوان خود را از دست می دهند که علتش کمبود استروژن می باشد.

20) کمبود وزن: کمبود وزن عاملی نسبتاً مهم برای ایجاد پوکی استخوان است. برای این موضوع دلایل مختلفی ذکر شده است:

الف) میزان استروژن زنانی که کمبود وزن دارند، نسبت به زنان دیگر کمتر است و به همین دلیل ساختن استخوان در آنان کمتر صورت می پذیرد.

ب) معمولاً افرادی که کمبود وزن دارند، مواد معدنی و ویتامین های مورد نیازشان را نیز به میزان لازم دریافت نمی کنند. به شما توصیه می شود که وزن خود را متعادل نگه دارید، چون همان طور که اضافه ی وزن ضررهای زیادی دارد، کمبود وزن ضررهای فراوانی  من جمله پوکی استخوان دارد.

خواننده گرامی ، پیشنهاد می شود مطالب زیر را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه پوکی استخوان مطالعه فرمایید.

ورزش درمانی پوکی استخوان

تشخیص و درمان پوکی استخوان

مگنت تراپی پوکی استخوان

منبع : پیشگیری و درمان پوکی استخوان



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید

آدرس کلینیک دیباجی :
تهران ، خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17



آدرس کلینیک مطهری:
تهران،خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف

-

Share →