ماساژ

واژه ی ماساژ «Massage» از واژه لاتین «Massein» مشتق شده است که تقریباً معنی مشت و مال می دهد و با واژه ی لاتین Manus به معنای دست نیز مرتبط است. ابزار واقعی انجام ماساژ دست حساس و جستجوگر درمانگر است. ماساژ به وسیله ی دنیای مردمان قدیم نیز شناخته شده و به کار گرفته می شده است. مصریان، ایرانیان، رومیان، ژاپنی ها و چینی ها نیز با کاربرد آن آشنا بوده اند. احتمالاً در سده های میانه، تحت نفوذ عقاید دینی آن زمان، شناخت بدن انسان منسوخ شده بود. تنها در عصر جدید، تقریباً از 100 سال پیش ماساژ دوباره کشف شده است.

انواع آن

ماساژ قدیمی در اعصار کهن سنتی برای بهبود بخشیدن به عملکرد ورزشکاران بود. این گونه کاربردهای ماساژ در رساله های بقراط و جالینوس دیده می شود. جالینوس 18 نوع متناوب ماساژ نرم، سخت، متوسط، آماده کننده و برگشته به حالت اولیه را از یکدیگر متمایز ساخته است، و بیان می کند که مربی می بایست از شرایط بدنی ورزشکار آگاهی کامل داشته باشد. نقاشی هایی از یونان باستان در دست است که مالش پشت و سینه بوکس بازان، ماساژ وتر آشیل دونده ها و ماساژ عضله ساق پا را نشان می دهد.

در قدیم ماساژ را به عنوان یکی از بخش های عمده ی مراقبت از ورزشکاران در یونان باستان توصیف می کند. در این زمینه در کتاب (تاریخ جهانی تربیت بدنی و علوم ورزشی) از حمام گرم و حمام آفتاب هم یاد کرده است. وی همچنین نتیجه می گیرد که ماساژ ورزشی در آن دوران، تقریباً 500 سال پیش از عصر جدید، بسیار متنوع و شامل کاربرد ابزارهای گوناگون و ترکیب ماساژ با سایر روش های درمانی بود. قابل توجه است که ماساژ تقریباً همواره همراه ژیمناستیک سبک فعال و تمرین های تنفسی انجام می گرفته است. در یونان باستان نظام متعادلی بین ژیمناستیک و ماساژ برقرار بوده است.

پوست

در هنگام رشد جنین، بیرونی ترین لایه از میان سه لایه ی سلولی جنینی به نام اکتودرم به سیستم عصبی مرکزی تبدیل شده و سپس در قالب پوست برای پوشاندن بدن جنین رشد می کند. از آنجا که پوست آدمی بزرگترین منبع قابل رویت در ادراک احساسات می باشد، بنابراین نقش اساسی در ارتباطات دارد. پوست روکش و پوشش محافظتی بی نظیری است که اطلاعات پیرامون محیط انسان را لحظه به لحظه تهیه و درک می کند. این لایه ی بی پناه از سیستم عصبی مرکزی، گرما، سرما، و احساسات لامسه ای و عاطفی و تغییرات فیزیولوژیکی را که در بدن انسان اتفاق می افتد، دریافت می کند. پوست در هنگام خراشیدگی و زخم سطحی به عنوان یک محافظ در برابر هجوم میکروارگانیسم ها عمل می کند. همچنین پوست مخزنی از عناصر دفاعی است که قادر است در برابر عفونتها مبارزه کرده و جراحتهای عمیق را التیام بخشد.

  • پوست چیست؟

پوست بدن ما یک بافت زنده است. این بافت زنده در هر3 ساعت دو لایه ی جدید می سازد. در هر ساعت حدود یک میلیون یا بیشتر سلول ساخته می شود. همچنین مواد زیر را نیز می سازد:

1) بیش از دو میلیون منفذ عرق که مواد زاید را از بین می برد.

2) در هر 5/2 سانتیمتر از پوست دو هزار غده وجود دارد که روغن مخفی تولید می کند. این روغن برای خاصیت ارتجاعی پوست بسیار حیاتی بوده و باعث مقاومت و ارتجاع در برابر صدمات می گردد.

3) در 5/2 سانتیمتر حدود 5/4 متر رگ خونی وجود دارد.

4) حدود 5 میلیون سلول حساس وجود دارد که باعث درک و احساس ما از دنیای اطرافمان می گردد.

5) و بالاخره، آب، قند، کلسیم و اسیدهای تولید ویتامین (د) را در خود ذخیره می کند .

پوست ما به عنوان یک الحاق سیستم عصبی در هنگام هیجانات با احساس خارش و سوزش، سرخ شدن در هنگام خجالت، کبود شدن در هنگام ترس و غیره احساسات عمیق ما را آشکار می کند. همچنین در هنگام سلامتی یا بیماری نیز پوست علائم و مشخصاتی را از خود بروز می دهد که در تشخیص وضعیت سلامتی بسیار مهم و کاربردی هستند. این علائم از داغ شدن پیشانی، عرق سرد، جوش و دمل ها، زردرنگی و لرزه که نشان دهنده ی بیماری است گرفته تا سرخی طبیعی گونه ها را که نشان دهنده ی سلامتی است، شامل می شود.

تأثیر آن

یک ماساژ خوب می تواند بر روی همه سطوح بدن اثر گذارد. از لحاظ جسمی، باعث آرام شدن، کشش عضلات و جریان خون وریدی می شود. از جنبه ذهنی، ماساژ نه تنها اضطراب و تنش را کاهش می دهد بلکه کمک می کند بدن هوشیارتر گردد. یک ماساژ با توجه، آسایش، اطمینان و شادمانی به همراه دارد. ماساژ هم چنین می تواند مقدار زیادی انرژی را که قبلاً تحت فشار از بین رفته آزاد سازد و با تغییر شکل دادن روش های همیشگی عمل و عکس العمل قادر است منجر به تغییرات زیادی در وضع و حالت صورت شود.

جنبه احساساتی ماساژ خیلی مهم است. ماساژ می تواند برای کشش، نیرو دادن به عضلات و تقویت آنها برای یک حالت ارتجاعی و استحکام طبیعی مورد استفاده قرار گیرد. افرادی که ورزش می کنند می توانند به میزان زیادی از ماساژ بهره ببرند. جوانان با عضلات سالم قد می کشند و در سالمندان از تحلیل رفتن و ضعف عضله جلوگیری می شود. ماساژ برای فعالیت و تغذیه پوست مفید است، غدد چربی و عرق را تحریک می کند و با تقویت عملکرد آنها سموم مترشحه را دفع می کند. به محض از بین رفتن سلول های مرده ی پوست منافذ پوست باز می شود و تنفس و نرمی و قدرت کشش پوست را بیشتر می کند. حالت پوست، رنگ و خاصیت ارتجاعی آن را افزایش می دهد و پس از ماساژ پوست از شادابی و طراوت می بخشد. ماساژ درمان بسیار مفید خیلی از بیماری ها و ناراحتی هاست و سبب می شود فرد سلامت و تناسب اندام خود را باز یابد.

فواید آن

ماساژ، هنر شفا بخش باستانی، برای تمام دستگاههای بدن فواید بسیاری دارد که در زیر تعدادی از آنها آورده شده است.

  • دستگاه اعصاب

از آنجا که ماساژ تسکین دهنده و آرامش بخش است سیستم اعصاب را آرام می می کند. اختلالاتی مثل بی خوابی، تنش، سردردها و سایر بیماری های ناشی از فشارهای روانی تحت تأثیر قدرت شفا بخش تماس های انگشتان بهبود می یابند و به جای آشفتگی، آرامش و صلح به مغزهای آشفته و نگران باز می گرداند. ماساژ هنگام خستگی و خواب آلودگی بسیار ارزشمند است.

  • دستگاه عضلانی

آثار فیزیولوژیکی ماساژ در درجه اول، تنظیم آهنگ تونوس عضله است. ماساژ تنها وسیله ای بدون خطر کاهش تونوس بیش از حد عضله می باشد. بافت پیوندی و عضلانی تنها پس از ماساژ می توانند تمرین های کششی و شل کردن را تحمل کنند. (شکل 4-1) پژوهش ها نشان داده است که تنگ شدن مویرگها در عضله سبب فقدان انتقال استحاله یاخته در نتیجه کاهش سوخت و ساز می شود. ماساژ با افزایش گردش خون و سوخت و ساز موضعی، تونوس عضله را تنظیم می کند. افزایش انعطاف پذیری عضله نیز در این فرآیند مؤثر است. ماساژ نه تنها گردش خون پوست را بهتر می کند بلکه منجر به پرخونی عضلات نیز می شود. همراه با افزایش گردش خون در عضله و پوست، آثاری بر لایه ی چربی زیر پوستی و بافت پیوندی نیز دیده می شود. در میان پاره ای یافته های تغییر ناپذیر علمی در زمینه آثار عمده ماساژ، بهبود تسریع دفع و زواید سوخت و سازی، بر طرف شدن برجستگی های قدیمی آثار شیوه های بازتابی در نواحی دورتر و آثار واکنشی در دستگاه عروقی و سراسر ارگانیسم دیده می شود. ماساژ همچنین به سرعت، مواد خستگی آور را از بافت ها بیرون می راند و تنش عضله ای، دردناکی و کوفتگی عضلات را بر طرف می کند. بدین ترتیب نه تنها از جراحت های ورزشی مانند کشیدگی و پارگی عضله پیشگیری می شود بلکه با بهبود گردش خون انتقال انرژی به عضله نیز تسریع می شود.

  • دستگاه گردش خون

ماساژ با تشدید جریان خون در تمام سیستم بدن فشار وارد بر رگها و سیاهرگها را کم می کند و گردش خون ضعیف را بهبود می بخشد و ناراحتی های قلبی را کم می کند. تعداد ضربان قلب کاهش می یابد و فشار خون بالا کم می شود و قلب تقویت می گردد.

  • دستگاه گوارش

ماساژ حرکات دودی معده را افزایش می دهد و دفع مواد زاید را افزایش می بخشد و بدین ترتیب از یبوست جلوگیری می کند. ماساژ ماهیچه های جدار روده ها و شکم را تقویت می کند و سبب ترشح شیره ی هضم غذا در کبد، لوزالمعده، معده و روده ها می شود. ماساژ علاوه بر آنکه به هضم غذا و دفع مواد زاید بدن کمک می کند، جذب مواد غذایی هضم شده را افزایش می دهد.

  • دستگاه تناسلی و ادراری

ماساژ شکم و پشت فعالیت کلیه ها را افزایش می دهد و موجب دفع مواد زاید می شود.

  • دستگاه تولید مثل

ماساژ شکم و پشت به از بین رفتن ناراحتی های قاعدگی مثل قاعدگی دردناک، نامنظم، سندرم قبل از یائسگی و نشانه های مربوط به یائسگی کمک می کند.

اثرات آن

اثرات ویژه ماساژ شامل موارد زیر میباشد :

1) اثر کلی بر روی موجود زنده.

2) افزایش موضعی قطر مویرگها

3) تنظیم تونوس عضلانی

4) تشدید برگشت خون وریدی و حرکت لنف، همراه با آثار مثبت مثلاً تونوس ماهیچه ای

5) فعال سازی هورمون های عصبی، بافتی (برای مثال مواد فعال کننده ی عروق).

6) اثر بازتابی در اعضای داخلی و نیز در بافتهای سطحی بدن.

7) اثر تسکین دهنده ی کلی.

موارد منع

موارد منع ماساژ شامل موارد زیر میباشد :

  • ماساژ روی سطوح دارای زخم باز.
  • ماساژ در جاهایی که جریان خون ناکافی دارد و روی عروق خونی آسیب دیده در افراد هموفیلی
  • ماساژ هنگام خونریزی
  • ماساژ طی مراحل اولیه بهبود زخم
  • ماساژ هنگامی که فعالیت باکتری های عفونت قارچی وجود دارد.
  • ماساژ در شرایط تب دار (درجه حرارت بالای بدن، بیماری های کودکان، آنفولانزا)
  • ماساژ روی مناطقی که تورم حاد دارد.
  • ماساژ روی صفحات فعال استخوانی و روی قسمت هایی که دچار شکستگی شده و در حال جوش خوردن است.
  • نزدیک تومورهای تشخیص داده نشده.
  • روی وریدهای واریسی
  • جوش های پوستی
  • در نواحی که بیماری فعال وجود دارد (در اطراف تومور نباید ماساژ انجام شود.)
  • بیماری های بدخیم

از تکنیک خالی کردن لنف یا دستکاری عمقی بافت نباید استفاده کرد زیرا موجب تحریک جریان خون یا متابولیک می شود. در نواحی آرتروماتئید آرتریتیس یا افراد دیابتی.

  • پوست آسیب دیده و شکننده

تنها باید فشار سبک و سطحی در این مناطق اعمال شود زیرا اصطکاک باعث پاره شدن این گونه پوشت ها می شود. در بیمارانی که مشکلات قلبی دارند. در اطراف غدد درون ریز. در خانم های باردار که ناراحتی قلبی دارند، بارداری های چند قلویی، مادرهای باردار زیر 20 سال و بالای 35 سال، خانم هایی که سابقه آسم یا استفاده از داروهای غیر قانونی دارند.

چگونگی انجام آن

درمانگران ورزشی باید اطلاعات و دانش اساسی در رابطه با کالبدشناسی انسان و بعلاوه قسمت هایی که باید مورد درمان قرار گیرد، داشته باشند. فیزیولوژی محل مربوطه و کارایی عمومی بسیار باید مد نظر قرار داشته باشد. مناسب ترین روش آسیب شناسی که بر اساس آن روش درمانی را انتخاب می کنید، باید شناخته شود. درمانگران ورزشی باید در مورد روش ها و تکنیک های ماساژ در سطح بسیار عالی و ماهرانه اطلاعات کسب نماید. علاوه بر آن مهارت های فردی، همکاری و تمرکز در استفاده از تکنیک های ماساژ دادن بسیار لازم است. این افراد باید صفاتی مانند بردباری و علاقمندی به سلامتی بیمار و نیز وقار و احترام را در گفتار و رفتار از خود نشان دهند.

ویژگی های ماساژ دهنده

مهمتریم موضوعی که باید مد نظر قرار گیرد، دستهای فرد ماساژ دهنده باید تمیز، گرم، نرم و خشک باشد وهمچنین ناخن ها کوتاه و صاف باشند. برای رعایت مسائل بهداشتی دستها باید قبل و بعد از ماساژ دادن شسته شود. اگر دستها سرد باشند، باید برای گرم کردن، آنها را مدتی در آب گرم نگه داشت و یا با مالش دستها به یکدیگر سبب گرم شدن آنها شد. حالت قرار گرفتن نیز مهم می باشد. زیرا باعث راحتی، عدم خستگی زیاد و مفرط، حرکت آزادانه ی بازوها، دستها و کل بدن می گردد. حالت و شکل درست ماساژ دادن همچنین باعث عدم خستگی و خمیدگی می گردد، وزن کل بدن باید به صورت متعادل بین هر دو پا تقسیم شود. در حالیکه بدن در حالت درست قرار گرفته است وقتی که می خواهیم قسمت بزرگی را ماساژ بدهیم وزن بدن از یک پا به یک پای دیگر منتقل می شود. دست فیزیوتراپ باید در مرکز منطقه ی مورد ماساژ قرار گیرد. یک حالت خوب، اجازه عمل درست، فشار مناسب و زدن ضربه موزون را خواهد کرد.

حالت قرارگیری 1-6

حالت قرارگیری 

وسایل مورد نیاز

حالت قرار گرفتن بیمار یکی از مهمترین عوامل ایجاد آسودگی ماهیچه ای برای انجام عمل ماساژ به حساب می آید. بیمار باید در حالت راحتی قرار بگیرد. حالت دراز کشیده مناسبترین حالت است، زیرا با توجه به نیروی ثقل، خون به راحتی در رگها جریان پیدا می کند. موضعی در بدن که لازم است ماساژ داده شود باید با توجه به نوع درمان در موقعیتی بلندتر قرار گیرد و به صورت کامل حمایت شود. در زمانی که شخص بر روی کمر خوابیدن، برای ماساژ دادن شانه ها، پشت، کفل و پشت ساق ها یک متکا یا چیزی مشابه باید زیر شکم قرار گیرد. متکای دیگری در زیر مچ برای کمی خمیده نگه داشتن زانوها قرار گیرد. اگر بیمار در حالت طاقباز خوابیده باشد، یک متکای کوچک باید زیر سر و زانوها قرار گیرد. بعضی از اوقات دمر خوابیدن برای ماساژشانه ها، پشت و یا گردن بیمار بسیار دردناک است. در این حالت پیشنهاد می شود بیمار روی صندلی بنشیند (شکل 7-1)

1-7

در حالیکه به طرف جلو متمایل است صورت خود را روی بالشی که روی میز است قرار دهد. نقاطی از بدن که مورد ماساژ قرار نمی گیرد باید برای اجتناب از سرماخوردگی پوشیده شود. مهمترین ابزار کمکی در قرار دادن بدن در وضعیت درست، تخت ماساژ است. یک تخت نرم و فرو رفته به اندازه ی یک تخت زیاد سفت، مضر است. (شکل 8-1 و 9-1).

1-8و1-9

در کنار یک تخت مناسب سایر وسایل مانند بالشتهای کوچک، بالشتکهای لوله ای، کیسه های شن کوچک و تکه هایی از اسفنج در اندازه و قطر مختلف لازم است. تخت ماساژ می بایست مجهز به وسیله ی قابل تنظیم حمایت سر باشد. به منظور تمیز نگه داشتن و ضد عفونی کردن تخت یک روکش لاستیکی قابل شستشو توصیه می شود. یک ملافه ی کتانی برای جلوگیری از تماس پوست با پوشش لاستیکی ضروری است. تخت ماساژ می بایست 200 سانتی متر طول و 65 و 70 سانتی متر عرض داشته باشد. ارتفاع آن متناوب است و می بایست بر حسب قد ماساژیست میزان شود. ارتفاع مناسب معمولاً 75 سانتیمتر است.

  • اتاق

اتاق مورد استفاده ماساژ باید تمیز، روشن و دارای تهویه ی مناسب باشد. زیر زمین برای چنین روش های درمانی مناسب نیست. دمای اتاق می بایست حداقل 24 درجه سانتیگراد باشد (شکل 10-1). و بیمار و ماساژیست باید محیطی آرام برای گفتگوهای لازم در اختیار داشته باشند.

اتاق ماساژ

  • تست پوست

قبل از استفاده از هر نوع روغنی می بایست از واکنش آن بر پوست خصوصاً برای کودکان مطلع شویم. برای این کار کافی است که مقدار کمی از روغن را بر روی ناحیه ی کوچکی از پوست ریخته و 30  دقیقه صبر کنید چنانچه پوست نسبت به روغن حساس باشد محل روغن سرخ شده و پس از یک تا دو ساعت از بین می رود. (شکل 11-1) چنانچه کودک به یکی از روغنها حساسیت آلرژیک نشان داد روغنهای دیگر را امتحان کنید.

تست روغن

آموزش آن

1) مقدار فشار باید متناسب با نوع و مقدار بافت های موجود تنظیم گردد. همچنین باید با توجه به وضعیت بیمار و بافتی که مورد ماساژ قرار می گیرد هماهنگ گردد. فشار از سمت بدن به جلو و از طریق قسمت نرم دست ها و با توجه به شرایط بیمار وارد شود.

2) ریتم ماساژ باید به صورت ثابت و منظم باشد. مدت هر استروک و زمان بین استروک ها نیز باید با یکدیگر برابر باشد.

3) مدت ماساژ بستگی به نوع بیماری، اندازه محیط مورد معالجه، سرعت حرکت، سن و وضعیت بیمار دارد. عکس العمل های بیمار برای تعیین مدت نیز باید مد نظر باشد.

4) اگر یکی از اعضای بدن متورم باشد، ماساژ را باید از بالای محل تورم شروع کرد. سپس از پایین محل تورم ماساژ را ادامه داد تا بر روی گردش خون اثر گذارد.

5) ماساژ هیچ گاه نباید با درد همراه باشد، فشار نباید طوری باشد که رنگ پوست بیمار تغییر کند بجز در ماساژ اصطکاکی یا مالشی.

6) طبق قانون کلی ماساژ باید هم سوی تارهای عضلانی باشد.

7) ماساژ باید خیلی آرام شروع شده بتدریج به اوج برسد و در انتها به صورت آرام خاتمه پیدا کند.

8) بیمار باید در بهترین حالت، در جای گرم، راحت و آسوده قرار گیرد.

9) در صورت نیاز قسمتی از بدن می تواند از قسمت های دیگر بالاتر قرار گیرد.

10) ماساژیست باید در حالتی قرار گیرد که تمام بدنش از جمله دستها، پاها و بازوها براحتی عمل کنند وماساژ بدون زحمت انجام شود.

11) روغن کافی جهت ماساژ دادن بدن و عبور ملایم و آرام دست بر روی بدن بیمار مصرف گردد (به جز در مورد ماساژ اصطکاکی یا مالشی). مصرف بیش از حد نیز جایز نمی باشد.

12) ماساژ باید با استروکهای سطحی یا نوازشی آغاز شود. این استروکها سبب می گردد که روغن مورد استفاده در کلیه سطح مورد ماساژ پخش گردد.

13) فشار ماساژ باید در جهت جریان خون در وریدها انجام گیرد و دست بدون هیچگونه فشاری برگردانده شود. فشار در ماساژ باید متمایل به سمت مرکز باشد (شکل های 12-1 و 13-1 و 14-1).

1-12 1-13,1-14

14) دست باید آسوده باشد. ماساژ با دقت و ملایمت انجام گیرد و فشار در محل مورد نظر وارد اید.

15) زوائید استخوانی و مفاصل دردناک باید در صورت امکان از ماساژ معاف گردد.

منبع : کتاب ماساژ و کاربرد آن در حرکات اصلاحی و ورزش



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید

آدرس کلینیک دیباجی :
تهران ، خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17



آدرس کلینیک مطهری:
تهران،خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف

-

Share →