p443

بافت های استخوانی

بدن انسان متشکل از دستگاههای گسترده و پیچیده ای است که این مجموعه در کنار هم تمام فعالیت های انسان را بر عهده دارد. پیکر انسان مانند همه ی جانداران دیگر از سلول ساخته شده است. مجموعه ای از سلول ها که معمولاً از لحاظ ساختمان و عمل شبیه به یکدیگر بوده و کار مشخصی را انجام می دهند، بافت نامیده می شود. بافت های بدن را می توان به چهار گروه اصلی پوششی، پیوندی، ماهیچه ای و عصبی تقسیم نمود. بافت غضروفی و استخوانی اقسامی تغییر یافته از بافت پیوندی محسوب می شوند. این بافت، بافت زنده و فعالی است و توانایی تغییر و تحول در تمام مراحل زندگی را دارد. بافت استخوانی با شرایط مختلف ساختار خود را تغییر می دهد، به این معنی که خود را با شرایط موجود وفق می دهد. در صورت فعالیت زیاد، استخوان حجیم تر و قوی تر می شوند و میزان ابتلا به بیماری پوکی استخوان کاهش می یابد . این خاصیت بافت استخوانی تا سنین پیری نیز ادامه دارد. این بافت های استخوانی تا آخر عمر انسان همچنان زنده است. بافت استخوانی از محکم ترین قسمت بدن می باشد، که حتی بعد از مرگ انسان، پس از این که تمام بافت های دیگر تجزیه شدند و از بین رفتند، اسکلت بدن آدمی تا مدت طولانی هم چنان باقی می ماند.

بافت های استخوانی وظایف زیادی را بر عهده دارد:

1) فرم دهی به بدن 2) کمک در امر حرکت 3) محافظت از اندام های حساس بدن 4) منبع مواد معدنی مورد نیاز 5) تولید سلول های استخوانی 6) تولید گروهی از سلول های خونی و …

اسکلت بدن انسان از 206 قطعه استخوانی کاملاً مجزا تشکیل شده است، که به وسیله ی بافت های تخصص یافته ای به یکدیگر مربوط شده اند.

بافت استخوانی متراکم و اسفنجی

بافت استخوانی از سلول ها و بخش زمینه ای که بین سلول ها را پر می کند درست شده است. بخش زمینه ای محکم است و از ترکیبات آلی و کانی درست شده است. بافت استخوانی به دو صورت متراکم و اسفنجی وجود دارد :

بافت استخوانی متراکم مانند تنه ی استخوان های دراز از مجموعه هایی به نام سیستم هاورس درست شده است. در هر سیستم هاورس یک مجرا و تیغه های استخوانی متحدالمرکز قرار دارد. در مجرای هاوری رگ های خونی و اعصاب وجود دارد. در بافت اسفنجی تیغه های نامنظم استخوانی دیده می شود که در حفره های وسط آن ها مغز استخوان و رگ های خونی قرار دارد. مغز استخوان ماده ای نرم، یا زرد رنگی است که مجرای میانی استخوان یا حفره های بافت استخوانی اسفنجی را پر می کند. بافت استخوانی که یک بافت زنده است، فعالیت همیشگی دارد و تا آخر عمر به طور مداوم تخریب شده و دوباره ساخته می شود، یعنی استخوان های کهنه از بین می روند و جای خود را به استخوان های جدید و محکم تر می دهند. دو نوع سلول در استخوان ها وجود دارند که در مغز استخوان ساخته می شوند:

1) استئوکلاست ها (Osteoclasts): که ما به آنها موریانه می گوییم.

2) استئوبلاست ها (Osteoblasts): که ما به آنها کارگران سازندگی می گوییم.

این سلول ها دارای دو گونه فعالیت متضاد با یکدیگر می باشند، استئوکلاست ها که سلول های چند هسته ای بزرگی می باشند، موجب تخریب بافت استخوانی و ایجاد حفره در استخوان می شوند و استئوبلاست ها سلول های استخوانی را می سازند که جایگزین سلول های تخریب شده می شود. میزان این گونه فعالیت ها در سنین مختلف متفاوت است. استخوان از لایه ی خارجی به نام پریوستیوم و دو لایه ی داخلی متراکم و اسفنجی تشکیل شده است. در بیماری پوکی استخوان هر دو لایه ضعیف و شکننده می شوند. در طی 5 الی 10 سال پس از یائسگی در بانوان، بافت استخوانی اسفنجی حدود 3 درصد کاهش و استخوان متراکم 1 الی 2 درصد کاهش را نشان می دهد که این موارد سبب پوکی استخوان می شود. آمار نشان می دهد در خانم ها در حدود 35 درصد از بافت استخوانی متراکم و 50 درصد از بافت استخوانی اسفنجی کل اسکلت آنها در طی عمرشان از بین می رود، در حالی که در مردان فقط حدود دوسوم این مقدار از بین می رود. به طور کلی درصد از بین رفتن بافت استخوانی اسفنجی نسبت به استخوان متراکم بیشتر است.

فرآیند استخوان سازی

چگونه استخوان ها همیشه در حال تغییر و نوسازی هستند؟ در روند تشکیل استخوان، ابتدا ماتریکس آلی استخوان(ماده ی زمینه ای) که پروتئینی می باشد، ساخته می شود و سپس مواد معدنی به ماده ی زمینه ای اضافه می شود، این ماتریکس در اثر رسوب کلسیم و مواد معدنی دیگر مثل نمک های کلسیم یا فسفر به همراه منیزیم، کربنات، سیترات، فلوئور و سایر مواد معدنی، سفت و محکم می شود. به این فرآیند معدنی شدن استخوان گفته می شود. در زمان نوسازی استخوان، که طی این فرآیند استخوان نو جایگزین استخوان کهنه می شود، ابتدا استئوکلاست ها سلول های استخوان را حل می کنند، این سلول های تخریب کننده، حدود سه هفته به خوردن استخوان می پردازند و تونلی حفر می کنند که ممکن است از یک دهم میلی متر تا یک میلی متر قطر و تا چند میلی متر طول داشته باشند. (فعالیت موریانه ای) در پایان این تخریب کننده ناپدید شده، سلول های استخوان ساز یا کارگران سازندگی (استئوبلاست ها) از راه می رسند و سوراخ های موجود را با ماده ی زمینه ای پر می کنند. چنانچه سلول های استخوان ساز نتوانند سوراخ را به طور کامل پر کنند، استخوان کمتری نسبت به استخوان تخریب شده، جایگزین می شود. در طی کودکی و نوجوانی، استخوان ها نه تنها رشد می کنند، بلکه به قدرت آنها نیز افزوده می شود، تا حدود سن 25 سالگی، مقدار استخوان در اسکلت به حداکثر مقدار خود می رسد. این حداکثر مقدار استخوان سازی در افراد مختلف متفاوت است و معمولاً در مردها بیشتر از خانم ها است همین امر باعث شده که خطر ابتلا به پوکی استخوان در خانم ها افزایش یابد. همانطور که می توان انتظار داشت، توده ی استخوانی در افرادی که دارای اسکلت بدنی بزرگتری هستند نسبت به افرادی که کوچکتر هستند، بیشتر است. استخوان انسان در کودکی خاصیت ارتجاعی و تحمل فشار بسیار قوی را دارد و به تدریج سفت می شود. فرآیند استخوان سازی و استحکام آنها در حدود 20 سالگی به اوج خود می رسد و بین 20 تا 35 سالگی استحکام استخوان ها به همان میزان باقی می ماند. به همین دلیل در افراد جوان فقط ضربات بسیار شدید منجر به شکستگی استخوان می شود. اما از این سن به بعد به علت پوکی استخوان ، ضربات بسیار جزئی نیز می تواند منجر به شکستگی شود.

کلسیم

پیشگیری از پوکی استخوان

عواملی که حداکثر مقدار توده ی استخوانی را در افراد تعیین می کند به طور کامل مشخص نشده است. اما اعتقاد بر این است که عامل ژنتیک (وراثت)، مصرف کلسیم و انجام تمرینات ورزشی نقش بسیار مهمی در ایجاد حداکثر توده ی استخوانی و پیشگیری از پوکی استخوان دارند. به علاوه هورمونهای جنسی می توانند در این حداکثر مقدار توده استخوانی و پیشگیری از خطر ابتلا به پوکی استخوان مؤثر باشند. برای مثال آمنوره (فقدان خونریزی ماهانه در خانم ها) که به علت بی اشتهایی عصبی یا سایر بیماری ها ایجاد می شود، باعث کاهش حداکثر توده ی استخوانی می شود، در حالی که شواهدی وجود دارد که مصرف قرص های ضدبارداری می تواند باعث افزایش حداکثر توده استخوانی گردد و خطر ابتلا به پوکی استخوان را کاهش دهند . هم در مردان و هم در زنان، پوکی استخوان ناشی از کاهش توده ی استخوانی از حدود 40 سالگی شروع می شود و تا آخر عمر ادامه می یابد. دلیلی که خانم ها بیشتر از آقایان استخوان از دست می دهند و به پوکی استخوان مبتلا می شوند این است که هورمون های جنسی زنان از سن 35 سالگی شروع به کاهش می کند و این امر باعث تسریع پوکی استخوان در زنان می شود. در طی یائسگی، سرعت از دست دادن استخوان به مدت چندین سال افزایش می یابد و از آن جایی که خانم ها نسبت به آقایان از توده ی استخوانی کمتری برخوردار هستند و سرعت از دست دادن توده ی استخوانی نیز در آن ها بیشتر از آقایان است، احتمال ابتلا به پوکی استخوان در زنان بیشتر از مردان می باشد.

پوکی استخوان به تنهایی ممکن است باعث آزار و اذیت شما نشود، ولی هنگامیکه با شکستگی استخوان همراه می‏شود، بخصوص استخوان‏های کوچک ستون مهره ‏ها، درد شدیدی خواهد داشت و اگر ادامه داشته باشد زندگی روزمره شما را مختل خواهد کرد. در صورت داشتن پوکی استخوان کارهای زیادی می‏توانید انجام دهید تا به سلامت استخوان‏هایتان کمک کنید.

در سالیان قبل بیماری پوکی استخوان را یکی از نشانه های عادی پیری می شمردند و می گفتند همانطور که موی انسان در اثر افزایش سن سفید می شود، استخوان هایش نیز نازک و شکننده می شوند و درمانی برایش پیشنهاد نمی کردند، ولی در حال حاضر پوکی استخوان را یک نوع بیماری با توان پیشگیری و درمان بالا به شمار می آورند. امروزه اگر هر فردی مسئولیت مراقبت از استخوان هایش را از سنین جوانی آغاز کند، دیگر ما دچار بیماری پوکی استخوان نخواهیم بود. به طور مثال بیش از نیمی از زنان پس از یائسگی، شکستگی استخوان را تجربه می کنند که اگر همین افراد از برنامه های پیشگیرانه پیروی می کردند، به بیماری پوکی استخوان مبتلا نمی شدند. اگر مردم ما از پوکی استخوان پیشگیری نکنند و این بیماری پیشرفت کند، پوکی استخوان می تواند باعث درد، معلولیت و حتی مرگ آنها در سنین پیری شود.

بیماری پوکی استخوان ، معمولاً قربانی خود را به صورت اتفاقی انتخاب نمی کند، بلکه موارد زیادی شناخته شده اند که علت ابتلا به بیماری پوکی استخوان می شوند و هم چنین شاخص های محیطی و ژنتیکی، می تواند آمادگی افراد را برای ابتلا به بیماری پوکی استخوان افزایش دهد. با توجه به این که، فاکتورهای محیطی، نژادی و ژنتیکی را نمی توانیم کنترل کنیم و جنس و سن افراد را نیز نمی توانیم تغییر دهیم، باید چاره ای دیگر بیاندیشیم. ما می توانیم عوامل مهم تأثیر گذار دیگر از جمله عدم مصرف مواد مغذی مورد نیاز بدن، کم تحرکی و عدم فعالیت های ورزشی، کشیدن سیگار، مصرف مواد الکلی، کمبود وزن و مصرف برخی از داروها را برطرف نماییم و از ابتلا به بیماری پوکی استخوان جلوگیری کنیم.

در مراحل اولیه ابتلا به بیماری پوکی استخوان ، متأسفانه علائم روشنی در مبتلایان یافت نمی شود ولی در مراحل گسترش این بیماری علائمی از قبیل کاهش قد، شکستگی لگن، درد پشت، خم شدن کمر (قوز پیری)، مشکل در غذا خوردن و تنفس (به خاطر فشردگی مهره ها که باعث کوچک و بدشکل شدن قفسه ی سینه می شود)، را می تواند مشاهده کرد. با این که مراحل اولیه پوکی استخوان به صورت پنهان و خاموش است، ولی پیشگیری در این دوران بالاترین اثر را در جلوگیری از پیشرفت بیماری پوکی استخوان دارد. ولی باز هم پیشگیری و درمان، در مراحل بعدی نیز دیر نشده و با راه کارهای خاص می توان از پیشرفت بیماری پوکی استخوان جلوگیری نمود. احتمال شکستگی استخوان را در یک زن 50 ساله، 5 تا 10 درصد ذکر کرده اند. در سن 70 سالگی این احتمال به 50 درصد و در 80 سالگی به 80 درصد خواهد رسید. شما باید بدانید بیشتر افراد به سنین پیری خواهند رسید و چنان چه از بیماری پوکی استخوان پیشگیری ننمایند، احتمال ابتلا به این بیماری بسیار بالا خواهد بود. یکی از مشکلات سالمندان این است که در اثر پوکی استخوان توانایی بازسازی شکستگی های شان را از دست می دهند و ترمیم شکستگی هایشان یا اصلاً صورت نمی گیرد و یا زمان زیادی می برد تا به صورت اولی برگردد و سلامت خود را بازیابند. هزینه ی درمان این شکستگی ها نیز بسیار بالاست. باز برای چندمین بار تکرار می کنم، پیشگیری از پوکی استخوان بسیار راحت تر از درمان است، بیایید با پیشگیری به موقع و مناسب، از تمام دوران زندگی تان لذت ببرید.

url2-206x240

عوارض پوکی استخوان

پوکی استخوان یا استئوپروسیز (osteoporosis) نوعی بیماری مربوط به بافت استخوانی می باشد که نازک شدن و کاهش تراکم استخوان را به بار می آورد. پوکی استخوان در حال حاضر دامن گیر بیش از نیمی از زنان بالای 40 سال می باشد و همان طور که قبلاً ذکر کردیم مردان نیز به این بیماری مبتلا می شوند. در تحقیقات پزشکی دهه ی 90 میلادی اعلام شد که پوکی استخوان در همه ی مردم، صرف نظر از سن و جنس به وجود می آید. بیماری پوکی استخوان خطرناک به مرور زمان باعث شکستگی استخوان ها می گردد. این شکستگی ها که ناشی از تغییرات استخوان هاست، هر سال در حال افزایش یافتن است.

osso anziano

علت پوکی استخوان

بافت استخوانی چنان که گفته شد دارای فعالیت همیشگی ساخت و ساز مرتب می باشد بدین صورت که استخوان های جدید جایگزین استخوان های تخریب شده می شود. این فعالیت در سنین مختلف متفاوت است. سلول های استخوان ساز از تولد تا سنین 20 تا 25 سالگی فعالیت بسیار زیادتری نسبت به سلول های استخوان خوار دارند. بنابراین در محدوده ی سنی 20 تا 25 سالگی به بالاترین میزان ساخت استخوان صورت می گیرد. سپس در محدوده سنی 30 تا 35 سال فعالیت استئوکلاست ها و استئوبلاست ها مساوی می شود، یعنی فعالیت استخوان سازی با فعالیت استخوان خواری یا تخریب استخوان ها به یک میزان صورت می پذیرد. از سن 35 سالگی تا 45 سالگی استئوکلاست ها یا همان موریانه های استخوان خوار، فعالیت بیشتری نسبت به سلول های استخوان ساز پیدا می کند. بنابراین قوام استخوان رو به کاهش می رود و در این سنین خطر پوکی استخوان خانم ها را تهدید می کند. این مرحله را می توان مرحله ی شروع پوکی استخوان در خانم ها نام برد. در سنین بالاتر از 45 سال سرعت گسترش بیماری پوکی استخوان در بانوان بسیار زیاد می شود. بیماری پوکی استخوان نشانه های خود که همان شکستگی استخوان است را از  سنین 45 سالگی در زنان و 75 سالگی در مردان آشکار می کند. پژوهشگران نشان دادند که چنان چه فردی پس از 40 سالگی به شکستگی استخوان مبتلا شده باشد شانس شکستگی مجدد استخوان در او دو برابر وضع طبیعی است. در بیماری پوکی استخوان ، مقدار هر دو نوع استخوان متراکم و اسفنجی کاهش یافته و مقاومت استخوان ها پایین می آید. نازک شدن لایه ی خارجی استخوان متراکم نیز از قدرت استخوان کاسته و احتمال بروز شکستگی را افزایش می دهد. زمانی که مقدار استخوان های اسفنجی کاهش می یابد، صفحات و میله های ضخیم استخوان به تدریج نازک تر می شوند و به اصطلاح میزان توده ی استخوانی کاهش می یابد که سبب کاسته شدن قدرت ساختمانی آن می شود و در نتیجه ی این تغییرات، استخوان ها ضعیف و ضعیف تر شده و در اثر پوکی استخوان به راحتی در معرض شکستگی قرار می گیرند. استخوان ها از یک لایه خارجی به نام پریوست و یک لایه استخوان متراکم و یک لایه استخوان اسفنجی تشکیل شده است. در بیماری پوکی استخوان دولایه ی داخلی بسیار نازک و ضعیف می شوند و احتمال بروز شکستگی را افزایش می دهند. به بیان دیگر استخوان ها از داخل پوک و شکننده می شوند. پوکی استخوان باعث کوتاهی قد نیز می شود، به این صورت که نازک شدن لایه خارجی استخوان متراکم و لایه داخلی اسفنجی مهره ها، باعث ضعیف شدن و شکنندگی بیشتر مهره ها شده و آن ها را فشرده می کند. این فشردگی منجر به درد و کوتاه شدن قد و حتی شکستگی می شود.

خواننده گرامی ، پیشنهاد می شود مطالب زیر را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه پوکی استخوان مطالعه فرمایید.

ورزش درمانی پوکی استخوان

تشخیص و درمان پوکی استخوان

مگنت تراپی پوکی استخوان

منبع : پیشگیری و درمان پوکی استخوان



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید

آدرس کلینیک دیباجی :
تهران ، خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17



آدرس کلینیک مطهری:
تهران،خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف

-

Share →