کاربرد PRP در پزشکی ورزشی و ارتوپدی

درک جایگاه کاربردی PRP در درمان های ارتوپدی و پزشکی ورزشی، مستلزم نگاهی اجمالی به ساختار، عملکرد و نحوه ترمیم بافت های سیستم عضلانی، اسکلتی و آسیب های شایع در آنها و سپس نگرشی کوتاه به درمان های موجود و مرسوم ارتوپدی و در نهایت جمع بندی موضوع، با نظر به مکانیسم عملکرد PRP درمانی، به منظور تعیین نقش و جایگاه PRP درمانی در درمان های ارتوپدی و پزشکی ورزشی است .

  • سیستم عضلانی- اسکلتی

امروزه این شعار در خصوص اهمیت سیستم عضلانی – اسکلتی مطرح است که زندگی حرکت است و حرکت زندگی است. تقریباً تمام مشکلات سیستم عضلانی – اسکلتی به نوعی منجر به محدودیت حرکتی (یا همان محدودیت زندگی) می شوند از طرفی حرکت نیاز اجتناب ناپذیر انسان برای زندگی است.

سلامتی سیستم عضلانی- اسکلتی رابطه تنگاتنگی با میزان و نحوه حرکات فردی دارد چرا که حرکات نرمال لازمه سلامتی این سیستم و حرکات غیر نرمال، تروما، بی حرکتی، بدحرکتی و بیش حرکتی، ایجاد کننده بیماری ها و آسیب های مختلف در این سیستم است. از طرفی ماهیت بسیاری از مشاغل جاری بین مردم (مانند نجاری) به گونه ایست که به طور اجتناب ناپذیر منجر به حرکات غیر نرمال، بدحرکتی، بیش حرکتی و حتی تروما به سیستم عضلانی- اسکلتی گشته و آن را دچار آسیب (به ویژه آسیب های مزمن) می کنند حتی ورزش نیز، که هدف اصلی آن ارتقاء سلامتی افراد است، ضمن احتمال همیشگی وقوع ترومای حاد در انجام آنها، بعضاً در برخی موارد در ورزش حرفه ای نظیر تنیس، به طور اجتناب ناپذیر منجر به بیش حرکتی و آسیب های مزمن صعب العلاج به سیستم عضلانی- اسکلتی می گردد.

با عنایت به مفاد فوق و نگرش به آمارها، که حاکی از درد و ناتوانی جسمی میلیون ها نفر در سراسر جهان به دلیل صدمات عضلانی- اسکلتیاست، می توان گفت، پیشرفت هایی هر چند کوچک، در درمان ارتوپدی، نقش قابل ملاحظه ای در سلامتی افراد جامعه و نیز کاهش درد وناتوانی آنها خواهد داشت.

ساختار، عملکرد و نحوه ترمیم بافت های سیستم عضلانی- اسکلتی و آسیب های شایع در آنها

سیستم عضلانی- اسکلتی شامل استخوان عضله، تاندون (وتر)، رباط (لیگامان)، غضروف، کپسول مفصلی و بورس ها (کیسه زلالی) است. (Bone, Muscle, Tendon, Lgament, Cartilage, Joint capsule, Bursa) که سه قسمت مهم آن، استخوان ها، عضلات و مفاصل را تشکیل داده اند، در زیر به تشریح مختصری از ساختار، عملکرد و نحوه ترمیم بافت های سیستم عضلانی- اسکلتی به تفکیک سه قسمت فوق می پردازیم.

  • عضلات

به طور کلی عضلات از دو بافت نسبتاً متفاوت عضلانی و تاندونی تشکیل شده اند:

** بافت عضلانی

بافت عضلانی در سه نوع مخطط (اسکلتی)، صاف و قلبی در بدن وجود دارد. عضلات سیستم عضلانی- اسکلتی از نوع مخطط هستند. ساختار این عضلات شامل سلول های عضلانی به نام میوبلاست یا میوفیبرهایی با قطر میکرونی است. هر میوفیبر نیز شامل تعدادی رشته بنام میوفیبریل است و هر میوفیبریل از واحدهای تکراری سارکومر با طول حدود دو میکرون تشکیل شده است.

مجموعه سارکومرها در هر میوفیبریل، در زیر میکروسکوپ الکترونی، به شکل نوارهای تیره و روشن متناوب دیده می شوند. نوارهای روشن همان رشته های نازک اکتین و نوارهای تیره همان رشته های ضخیم میوزین هستند که به شکل Z در کنار یکدیگر قرار گرفته اند. هنگامی که عضله تحت تأثیر پالس های عصبی تحریک و منقبض می شود در واقع رشته های پروتئینی آکتین به داخل فضاهای بین رشته های میوزین می لغزند و طول عضله تغییر می کند. شدت انقباض را درجه در هم فرورفتگی رشته ها تعیین می کند. دو انتهای عضلات اسکلتی توسط تاندون ها به استخوان ها چسبیده و مسئولیت کلیه ی حرکات ارادی را به عهده دارند.

  • آسیب به عضله

آسیب های عضلانی از شایعترین آسیب ها در ورزش به شمار می رود که متأسفانه گاهی به شکل مناسب درمان نمی شود عضله ممکن است بر اثر ضربه مستقیم یا غیر مستقیم دچار آسیب شود که نتیجه آن پارگی و خونریزی (هماتوم) است. پارگی ممکن است کامل یا جزئی باشد و می تواند به دلیل کشش بیش از حد یا فشار رخ دهد. عواملی مانند گرم کردن نامناسب، وجود ضایعه قبلی در عضله، خستگی عضلانی و عدم اجرای صحیح برنامه توان بخشی، می توانند موجب آسیب عضلانی شوند.

خونریزی عضله، یک عارضه ی ناشی از ضربه و یا پارگی ناکامل عضله است و به دو شکل خونریزی درون عضلانی و بین عضلانی اتفاق می افتد. خونریزی درون عضلانی ممکن است منجر به سندرم کمپارتمان و نکروز بافتی شود. عوارض احتمالی آسیب های عضلانی معمولاً شامل، تشکیل بافت جوشگاهی و تشکیل بافت استخوانی در عضله است. ورزشکار دچار آسیب عضلانی نباید تا زمان بهبودی کامل در رقابت ها شرکت کند علامت بهبودی کامل، نبود درد در انجام تمرین های ورزشی است.

  • ترمیم عضله آسیب دیده

سلول های عضلات صاف قادر به تکثیر از طریق میتوز بوده و در صورت آسیب می توانند تکثیر یافته و سلول های جدیدی را تولید و جایگزین ناحیه آسیب دیده کنند. سلول های عضله قلبی قادر به تکثیر نیستند و در صورت آسیب، هیچ توانایی برای ترمیم ندارند و معمولاً ناحیه آسیب دیده یا بافت پیوندی پر می شود که قابلیت تحریک و انقباض ندارد و به همین دلیل تعدد آسیب های عضله قلبی (به طول مثال انفارکتوسها) غیر قابل جبران و خطرناکند.

سلول های عضلات مخطط (اسکلتی) نیز قادر به تقسیم نیستند ولی قادر به ترمیم هستند زیرا بافت های عضلات مخطط دارای سلول های خاص دوکی شکل و تک هسته ای هستند که به نظر می رسد میوبلاست های غیر فعالی باشند که از تمایز سلول های عضلانی اولیه باقی مانده اند. این سلول های در بین غشای پایه ای، که هر رشته عضلانی بالغ را می پوشاند، قرار دارند و به نام سلول های قمری نامیده می شوند. هر گونه آسیب به عضلات مخطط موجب فعال شدن سلول های قمری و رشد و تکامل و تمایز آنها به سلول های عضلانی و در نهایت تولید رشته های عضلانی جدید و ترمیم ناحیه آسیب دیده می شود.

شایان ذکر است با توجه به اینکه، سلول های عضله مخطط قادر به تقسیم نیستند لذا مواردی مانند تروماهای متعدد، افزایش سن و غیره، موجب کاهش سلول های قمری شده و تحت چنین شرایطی ممکن است عضله قادر به ترمیم کامل سلول های از بین رفته نباشد، و در نتیجه بخش زیادی از سلول های از بین رفته، بوسیله بافت همبند و چربی جایگزین گردد.

  • تاندون (وتر)

همانطور که اشاره شد عضلات اسکلتی از هزاران تار قابل انقباض تشکیل شده اند که به طور موازی در کنار یکدیگری قرار گرفته اند و غلاف هایی از بافت همبند (پیوندی) تارهای قابل انقباض عضلانی را احاطه کرده اند. بافت عضلانی بوسیله تارهای عضلانی به استخوان ها متصل نمی شوند بلکه ادامه ی بافت های همبندی، که تارهای عضلانی را احاطه کرده اند، به موازات تارهای عضلانی، در انتهای عضله، به شکل محکم و فشرده ای به یکدیگر پیوسته و تشکیل بافت تاندون را می دهند و عضله بوسیله تاندون به طرز محکمی به لایه ی خارجی استخوان متصل می شود و نیروی انقباضی خود را توسط تاندون به استخوان منتقل می کند.

تاندون ها به عنوان رابط بین عضلات مخطط و استخوان ها عمل کرده و درواقع کشش های بسیار شدید عضلات را متحمل می شوند. تاندون ها بسیار قوی هستند و قدرت کشش بالای دارند و نیروهای کششی را به طور قابل ملاحظه ای تحمل می کنند ولی در مقابل نیروهای فشاری مقاومت کمی دارند. همانطور که ملاحظه می کنید بافت تاندون از بافت عضله متفاوت بوده و از نوع بافت همبند فیبری است که 86 درصد وزن خشک آن را کلاژن متراکم که عامل اصلی استحکام آنهاست، تشکیل داده است. تاندون ها از قدرت الاستیسیته کمی برخوردارند و این قدرت ارتجاعی به مرور زمان کاهش می یابد.

  • آسیب به تاندون

تاندون ها از سلول های تخصصی از جمله Tencot ها، آب و پروتئین فیبری کلاژن ساخته شده اند. میلیون ها پروتئین کلاژن به هم بافته می شوند تا یک رشته بادوام و پایدار از بافت انعطاف پذیر تاندون را تشکیل دهند. تاندون ها با تشکیل یک اتصال انعطاف پذیر معدنی به استخوان ها می چسبند. تاندون ها می توانند فشار بالای منتقل شده به آنها را تحمل کنند ولی در مقابل فشار های بیش از توان تاندون آسیب پذیرند.

تکرار اعمال فشارهای بالاتر از حد توان موجب پارگی میکرونی فیبرهای کلاژن در داخل تاندون می شود و این آسیب به بیماری Tendonitis و یا مناسب تر Tendinosis یا Tendinopathy ختم می شود.

آسیب های تاندونی به طور کلی به دو صورت التهابی و پارگی رخ می دهند. پارگی تاندون نیز، به دو شکل کامل یا ناکامل، به دنبال کشش بیش از حد و یا ضربه مستقیم اتفاق می افتد. تاندون های دژنره مستعد پارگی کامل هستند. پارگی های ناکامل تاندون به دو صورت حاد و مزمن بروز می یابند. مشکلات دو تاندون آشیل و کشک به دلیل نداشتن غلاف، بیشتر و متفاوت تر از دیگر تاندون هاست. التهاب های تاندونی به مراتب بیشتر از مشکلات دیگر تاندونی یعنی پارگی دیده می شوند. التهابات یا به اصطلاح تاندونیت معمولاً نتیجه بیش حرکتی (استفاده بیش از حد از یک عضو) و بد حرکتی های تکراری اند (به طور مثال تکرار انجام غلط Back Hand توسط تنیس بازان) یعنی یک آسیب جزئی که هر روز به خاطر ماهیت ضغلی تکرار می شود.

  • ترمیم تاندون

بافت های همبند همیشه تمایل به ترمیم دارند لیکن با توجه به محدودیت شبکه عروقی و کم بودن خونرسانی و متابولیسم در تاندون ها، به دلیل ساختار فیزیولوژیکی آنها، ترمیم ترمیم تاندون به کندی صورت گرفته و معمولاً با جاگذاری بافت اسکار و گاهی با چسبندگی بافت اسکار همراه است. بافت اسکار هم عملکرد صحیح تاندون را تحت تأثیر قرار می دهد و هم احتمال آسیب مجدد در مقابل فشارهای زیاد (و حتی معمول) را در آن بیشتر می کند. شایان ذکر است تاندون ها تا سن سی سالگی از مقاومت خوبی برخوردارند ولی از این سن به بعد قدرت ارتجاعی خود را به تدریج از دست می دهند. تاندون آسیب دیده طی فرآیند طبیعی بدن با جایگزینیاسکار بهبود می یابد لیکن تاندون ها، در مقایسه با سایر بافت ها پیوندی، با سرعت کمتری بهبود می یابند چرا که دارای شبکه عروقی ضعیفی هستند و جریان خون کمتری دارند.

آسیب های شایع در عضلات و یا تاندون

  • التهاب و پارگی ناقص تاندون عضله ی فوق خاری (تاندون عضله سوپرا اسپیناتوس، یکی از چهار تاندون عضله ی چرخاننده شانه) در ورزشکاران هندبال،تنیس، والیبال، بدمینتون و ورزش های پرتابی و مشاغل با حرکت های مشابه.
  • پارگی ناقص تاندون عضله ی تحت کتفی (اینفرا اسپیناتوس) در ورزشکاران پرتاب نیزه، تنیس و بیس بال.
  • پارگی نادر عضله دلتوئید در بازیکنان والیبال، وزنه برداران یا التهاب تاندون دلتوئید به علت فعالیت بیش از حد.
  • پارگی، آسیب ناقص و به طور نادر پارگی کامل عضلات سینه ای (پکتورالیس) در مواردی مثل پرس سینه با هالتر.
  • پارگی تاندون عضله ی دو سر معمولاً در ورزشکاران 40 تا 45 سال که به سرعت دچار تغییرات دژنراتیو می شود.
  • پارگی تاندون عضله ی سه سر بدلیل افتادن روی دست.
  • التهاب تاندون های بازکننده ساعد (بیماری معروف به بازوی تنیس بازان Elbow Tennis) که گاهی در مشاغلی نظیر نجاری نیز رخ می دهد.
  • بیماری آرنج گلف بازان که در پرتاب کنندگان نیزه و بازیکنان بیس بال نیز بروز می کند.
  • پارگی و آسیب عضلات، تاندون ها و لیگامان های انگشتان در ورزشکاران والیبال، بسکتبال، هندبال و راگبی . 

 

منبع : کتاب PRP



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید

آدرس کلینیک دیباجی :
تهران ، خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17



آدرس کلینیک مطهری:
تهران،خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف

-

Share →